دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ | ساعت --:--:-- | بندرعباس ۲۳ درجه
خبر فوری
شهرستان ها

ریزش قلعه تاریخی آل‌علی در روستای کلات در بارندگی اخیر

۲۵ آبان ۱۴۰۵ ۶ دقیقه مطالعه ۲ بازدید
قلعه تاریخی آل‌علی در روستای کلات، از توابع بخش شیبکوه بندرلنگه، در بارندگی‌های اخیر دو بار دچار ریزش شده است؛ اتفاقی که بار دیگر وضعیت نگران‌کننده این بنای تاریخی را به صدر توجه آورده است. قلعه‌ای که سال‌هاست با فرسودگی دست‌وپنجه نرم می‌کند و پس از زلزله و بارندگی، هر بار بخشی از آن در معرض تخریب قرار می‌گیرد.
به گزارش دریای اندیشه از بندرلنگه؛ قلعه تاریخی آل‌علی در روستای کلات، از توابع بخش شیبکوه بندرلنگه، در بارندگی‌های اخیر دو بار دچار ریزش شده است؛ اتفاقی که بار دیگر وضعیت نگران‌کننده این بنای تاریخی را به صدر توجه آورده است. قلعه‌ای که سال‌هاست با فرسودگی دست‌وپنجه نرم می‌کند و پس از زلزله و بارندگی، هر بار بخشی از آن در معرض تخریب قرار می‌گیرد.چهار سال پیش درباره آسیب جدی این قلعه هشدار داده شده بود، چرا هنوز برای نجات آن اقدام مؤثری صورت نگرفته است؟ چرا باید منتظر ریزش دیوارها بمانیم تا دوباره مسئولان از ضرورت حفاظت و مرمت یک بنای تاریخی صحبت کنند؟
قلعه‌ای که روزگاری نگهبان خلیج فارس بودقلعه آل‌علی از بناهای تاریخی دوره قاجار است که به دستور شیخ صالح بن شیخ محمد آل‌علی، از حاکمان منطقه چارک، ساخته شده است. روستای کلات در گذشته مرکز حکومت خاندان آل‌علی بود و نفوذ این خاندان بخش گسترده‌ای از منطقه شیبکوه را دربر می‌گرفت.موقعیت مرتفع قلعه و اشراف آن بر دریا، این بنا را به یکی از نقاط مهم دیده‌بانی و پاسبانی از پهنه خلیج فارس در منطقه تبدیل کرده بود. زیرزمین قلعه نیز در روایت‌های محلی به‌عنوان زندان شناخته می‌شود.بر اساس روایت‌های محلی، سکونت در این قلعه تا دوره پهلوی دوم ادامه داشته و پس از آن، بخش‌هایی از بنا به‌تدریج خالی و رها شده است. خانه‌های تاریخی اطراف قلعه نیز شرایط چندان بهتری ندارند و آثار فرسودگی در آنها به‌وضوح دیده می‌شود.قلعه‌ای که روزگاری از فراز ارتفاعات کلات بر خلیج فارس اشراف داشت، امروز در برابر باران هم پناهی ندارد. این تصویر، خلاصه‌ای تلخ از وضعیت میراث تاریخی منطقه است.
چهار سال از هشدار گذشت؛ سهم قلعه از وعده‌ها چه بود؟چهارم تیرماه ۱۴۰۱، پس از وقوع زلزله ۵.۶ ریشتری حوالی چارک، معاون وقت میراث فرهنگی هرمزگان از آسیب‌دیدگی حدود ۳۰ درصد قلعه آل‌علی خبر داد. در همان زمان، مالکیت خصوصی بنا به‌عنوان یکی از موانع ثبت آن در فهرست آثار ملی مطرح شد.حالا بیش از چهار سال از آن هشدار گذشته است. در این فاصله چه اتفاقی افتاده؟ آیا بررسی فنی انجام شده؟ برای استحکام‌بخشی دیوارهای آسیب‌دیده اعتباری اختصاص یافته است؟ آیا با مالک بنا برای حفاظت و مرمت آن مذاکره‌ای صورت گرفته است؟دو بار ریزش در یک دوره بارندگی، اتفاقی نیست که بتوان به‌سادگی از کنار آن گذشت. وقتی آسیب‌های بنا از سال‌ها قبل شناخته شده بوده، دیگر نمی‌توان همه‌چیز را به بارندگی و حوادث طبیعی نسبت داد.اداره کل میراث فرهنگی هرمزگان باید روشن کند در فاصله سال ۱۴۰۱ تاکنون چه اقداماتی برای حفاظت از قلعه انجام داده است؟میراث بندرلنگه با این تعداد نیرو چگونه حفاظت می‌شود؟نگرانی درباره قلعه آل‌علی، تنها بخشی از وضعیت نابسامان حفاظت از آثار تاریخی شهرستان بندرلنگه است.این شهرستان با مجموعه‌ای از قلعه‌ها، خانه‌های تاریخی، بناهای قدیمی و محوطه‌های ارزشمند روبه‌روست؛ آثاری که در نقاط مختلف شهرستان پراکنده‌اند و برای حفاظت از آنها به حضور مستمر کارشناسان و نیروهای حفاظتی نیاز است.با این حال، بر اساس اطلاعات موجود، نیروی انسانی اداره میراث فرهنگی بندرلنگه به یک کارشناس گردشگری که به‌تازگی به مجموعه اضافه شده و یک نیروی محدود در حوزه حفاظت خلاصه می‌شود.با چنین نیروی محدودی، چه انتظاری می‌توان از نظارت مستمر بر آثار تاریخی شهرستان داشت؟ چه کسی باید وضعیت قلعه‌های دورافتاده، خانه‌های قدیمی و محوطه‌های تاریخی را بررسی کند؟البته کمبود نیرو و امکانات شهرستان را هم نمی‌توان نادیده گرفت؛ اما این موضوع بیش از هر چیز، مسئولیت اداره کل میراث فرهنگی هرمزگان را سنگین‌تر می‌کند. شهرستانی با این گستردگی تاریخی نمی‌تواند با حداقل امکانات رها شود و تنها هنگام تخریب آثار، نامش در گزارش‌های اداری مطرح شود.خانه‌های تاریخی واحدی و هودی؛ ثبت ملی بدون حفاظت؟وضعیت خانه‌های تاریخی واحدی و هودی نیز نیازمند توجه جدی است. این بناها با وجود ثبت در فهرست آثار ملی، همچنان با مشکلات نگهداری و فرسودگی روبه‌رو هستند.ثبت یک بنا در فهرست آثار ملی باید آغاز حفاظت از آن باشد، نه پایان مسئولیت دستگاه متولی. مردم حق دارند بدانند این ثبت چه تغییری در وضعیت بنا ایجاد کرده و چه برنامه‌ای برای جلوگیری از تخریب آن وجود دارد. وقتی خانه تاریخی ثبت‌شده هم از رسیدگی محروم می‌ماند، طبیعی است که درباره کارآمدی سازوکار حفاظت از میراث فرهنگی شهرستان سؤال مطرح شود.در مورد قلعه آل‌علی نیز مالکیت خصوصی نباید به بهانه‌ای دائمی برای بلاتکلیفی تبدیل شود. اگر مالکیت مانع ثبت یا مرمت بناست، اداره کل میراث فرهنگی باید توضیح دهد برای حل این مشکل چه مذاکرات و پیگیری‌هایی انجام داده است. حفاظت از یک اثر تاریخی نباید قربانی اختلافات و پیچیدگی‌های اداری شود.
حفاری‌های غیرمجاز؛ هشدار دیگری که نباید نادیده گرفته شود
در کنار وضعیت نامناسب خود قلعه، گزارش‌هایی نیز درباره حفاری‌های غیرمجاز در محدوده آن و ارتفاعات اطراف کلات مطرح شده است.این گزارش‌ها هنوز به بررسی میدانی و تأیید رسمی نیاز دارند؛ با این حال، موضوع به‌اندازه‌ای جدی است که یگان حفاظت میراث فرهنگی باید درباره آن تحقیق کند و نتیجه را به اطلاع مردم برساند.اگر چنین حفاری‌هایی صورت گرفته باشد، خسارت فقط به یک محوطه محدود نمی‌شود. دستکاری غیرمجاز لایه‌های تاریخی می‌تواند شواهدی را از بین ببرد که شاید دیگر امکان شناسایی و بازیابی آنها وجود نداشته باشد. انتظار می‌رود میراث فرهنگی هرمزگان در این زمینه نیز به‌جای سکوت، درباره وضعیت محدوده قلعه و اقدامات حفاظتی انجام‌شده توضیح دهد.
کلات؛ ظرفیت گردشگری که زیر غبار بی‌توجهی مانده استکلات فقط یک قلعه تاریخی ندارد. چشم‌انداز دریا، ارتفاعات صخره‌ای و جاذبه‌های طبیعی اطراف، این منطقه را به یکی از نقاط مستعد گردشگری در بخش شیبکوه تبدیل کرده است.قلعه آل‌علی می‌توانست در کنار جاذبه‌های طبیعی کلات، به یکی از مقاصد گردشگری تاریخی منطقه تبدیل شود؛ اما وقتی راه دسترسی وضعیت مناسبی ندارد و مهم‌ترین بنای تاریخی روستا در حال فروریختن است، صحبت از جذب گردشگر تا چه اندازه واقع‌بینانه خواهد بود؟توسعه گردشگری با برگزاری چند مراسم و انتشار تصاویر جاذبه‌ها اتفاق نمی‌افتد. ابتدا باید آنچه از گذشته به جا مانده حفظ شود. اگر قلعه آل‌علی تخریب شود، نه‌تنها یک بنای تاریخی، بلکه بخشی از هویت و ظرفیت گردشگری کلات نیز از دست خواهد رفت.قلعه آل‌علی روزگاری از فراز ارتفاعات کلات، بر پهنه خلیج فارس اشراف داشت؛ امروز اما حتی از گزند باران هم در امان نیست. مسئولیت حفاظت از این بنا با مالکیت خصوصی از بین نمی‌رود و کمبود امکانات نیز نمی‌تواند توجیهی برای رها کردن آن باشد.بنای تاریخی را نمی‌توان با وعده‌های اداری حفظ کرد. اگر امروز برای این قلعه کاری نکنید، شاید فردا دیگر چیزی از آن باقی نمانده باشد که بخواهید مرمتش کنید.

دیدگاه خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *