راضیه سالاری
هلال ماه مبارک رمضان برای مؤمنان افق دلها را روشن میکند و نوید ماهی پر از رحمت و مغفرت و آزادی از آتش دوزخ را میدهد حلول این ماه عزیز برای مسلمانان جهان فقط تغییر صفحه تقویم نیست بلکه طلیعه دگرگونی عمیق در شیوه زیستن و اندیشیدن است ماهی که در آن مسلمانان با روزهداری از سپیده دم تا شامگاه امساک میکنند و روح و جسم خویش را برای سفری معنوی آماده میسازند. فضیلتهای ماه رمضان بیشمار و غیرقابل وصف است خداوند متعال در قرآن کریم میفرماید : ای کسانی که ایمان آوردهاید روزه بر شما مقرر شده است همان گونه که بر کسانی که پیش از شما بودند مقرر شد باشد که پرهیزگار شوید این آیه شریفه هدف غایی روزه را رسیدن به مقام والای تقوا و خودنگهداری معرفی میکند تقوا نیروی بازدارنده درونی است که انسان را از گناه و لغزش محافظت میکند و او را به اوج کرامت انسانی میرساند.
پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم در خطبه شعبانیه معروف خود به استقبال ماه رمضان رفته و فضایل آن را برمیشمارند ایشان میفرمایند: ای مردم ماه خدا با برکت و رحمت و مغفرت به شما روی آورده است ماهی که نزد خدا بهترین ماهها و روزهایش بهترین روزها و شبهایش بهترین شبها و ساعاتش بهترین ساعات است در این ماه شما به مهمانی خدا دعوت شدهاید و از اهل کرامت قرار گرفتهاید نفسهای شما در آن تسبیح و خواب شما در آن عبادت و عمل شما در آن مقبول و دعای شما در آن مستجاب است.از دیگر فضایل برجسته این ماه نزول قرآن کریم است کتاب هدایت و رحمت چنان که خداوند میفرماید : ماه رمضان ماهی است که قرآن در آن نازل شده است برای هدایت مردم و برای داشتن نشانههای آشکار از هدایت و تشخیص حق از باطل شب قدر که برتر از هزار ماه است در این ماه قرار دارد و عبادت در آن معادل عبادت یک عمر است.
اما حکمتهای این ماه عزیز برای انسان چیست چرا باید یک ماه تمام از خوردن و آشامیدن دست بکشد حکمت اول و اصلی همان گونه که در آیات و روایات آمده است رسیدن به تقوا و خویشتنداری است روزهدار میآموزد که بر خواهشهای نفسانی خویش مسلط شود و اراده خود را تقویت کند او در حالی که گرسنه و تشنه است در برابر وسوسههای شیطان و هوای نفس مقاومت میکند و این تمرین مداوم در طول سی روز او را انسانی قویتر و با ارادهتر میسازدحکمت دیگر ایجاد همدلی و با فقرا و نیازمندان است کسی که گرسنگی را با تمام وجود لمس میکند حال گرسنگان همیشه محروم را بهتر درک میکند و دستگیری از آنان برایش آسانتر میشود پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله میفرمایند هر کس روزهداری را افطار دهد پاداشی برابر با او دارد بدون آنکه از پاداش روزهدار چیزی کاسته شود این همدلی زمینه ساز رشد انفاق و احسان در جامعه اسلامی میشود.
ماه رمضان فرصتی برای بازگشت به فطرت پاک انسانی است
دوری از گناهان و تمرکز بر عبادت و نیایش دل را صیقل میدهد و روح را از زنگار گناه پاک میکند استغفار و توبه در این ماه باب رحمت الهی را به روی بندگان میگشاید و انسان فرصت مییابد تا صفحه جدیدی در زندگی خود بگشاید. از نگاه پزشکی و علمی روزهداری اسلامی دارای فواید شگرفی برای سلامت جسم انسان است.
تحقیقات گستردهای در سراسر جهان در این زمینه انجام شده است که نتایج آن تاییدکننده این حکمت الهی است در این بخش به مهمترین مزایای سلامتی روزه میپردازیم. یکی از مهمترین اثرات روزه ایجاد استراحت و سمزدایی در دستگاه گوارش است پس از ماهها فعالیت مداوم معده و رودهها روزه به این دستگاه فرصتی برای بازسازی و ترمیم میدهد این امر به بهبود عملکرد گوارش و کاهش التهابات داخلی کمک شایانی میکند.
همچنین مصرف نکردن غذا برای ساعات طولانی باعث کاهش انسولین و تغییر سوخت و ساز بدن از قند به چربی میشود که نتیجه آن کاهش وزن و چربیهای شکمی است. از دیگر فواید اثبات شده روزه کاهش فشار خون است مطالعات بالینی نشان داده است که روزهداری میتواند کاهش چشمگیری در فشار خون ایجاد کند به گونهای که برخی افراد با مشورت پزشک میتوانند میزان مصرف داروی خود را کاهش دهند کاهش سطح کلسترول بد و بهبود سلامت قلب و عروق نیز از دیگر برکات جسمانی این ماه مبارک است .
روزه باعث فعال شدن فرآیند خودخواری یا در سلولها میشود این فرآیند حیاتی مکانیسم پاکسازی سلولی است که طی آن سلولها اجزای آسیب دیده و ضایعات خود را حذف کرده و بازسازی میشوند هرچند بسیاری از شواهد قوی این پدیده از مطالعات حیوانی به دست آمده است اما توضیحی علمی برای فواید روزه ارائه میدهد افزایش سطح اندورفین یا مسکنهای طبیعی بدن در روزهای روزهداری استرس را کاهش داده و حس آرامش و شادابی را تقویت میکند .
متخصصان تغذیه بر اهمیت وعده سحری تاکید فراوان دارند وعده سحری سوخت اصلی بدن در ساعات روزهداری است و مصرف یک وعده غذایی متعادل شامل پروتئینها مانند تخم مرغ لبنیات حبوبات کربوهیدراتهای پیچیده مانند جو دوسر غلات کامل و چربیهای سالم مانند مغزها و روغن زیتون میتواند انرژی پایدار ایجاد کرده و از گرسنگی و خستگی زودهنگام جلوگیری کندپرهیز از غذاهای پرنمک و پرادویه در سحر تشنگی را در طول روز کاهش میدهد.
سلامت تن و روح با هم
افطار نیز آیین خاص خود را دارد سنت پیامبر صلی الله علیه و آله افطار با خرما و آب است که قند خون را به آرامی بالا برده و بدن را برای دریافت غذای اصلی آماده میکند توصیه میشود افطار با حجم کم آغاز شود و پس از اندکی استراحت و اقامه نماز مغرب وعده غذایی اصلی مصرف شود تا از پرخوری و نفخ بعد از افطار پیشگیری گردد. مصرف خرما منبع عالی فیبر و مواد مغذی است و سوپ و سبزیجات به تامین آب و ویتامینهای مورد نیاز بدن کمک میکنند .
هیدراته ماندن بدن یکی از چالشهای اصلی ماه رمضان است نوشیدن آب کافی حداقل هشت تا ده لیوان بین افطار تا سحر توصیه میشود مصرف میوهها و سبزیجات آبدار مانند خیار و هندوانه نیز در این زمینه موثر است پرهیز از نوشیدنیهای کافئیندار مانند قهوه و چای پررنگ به دلیل خاصیت ادرارآوری و تشدید تشنگی از اهمیت ویژهای برخوردار است ،کاهش تدریجی مصرف کافئین در روزهای منتهی به رمضان میتواند از سردردهای روزهای اول پیشگیری کند. فعالیت بدنی سبک و منظم مانند پیادهروی یا تمرینات کششی در این ماه نه تنها مفید است بلکه به حفظ سلامت عضلات و متابولیسم بدن کمک کرده و از تحلیل عضلانی جلوگیری میکند با این حال باید از ورزشهای سنگین و هوازی در ساعات روزهداری که منجر به کم آبی شدید میشود پرهیز کرد.
گروههای خاصی از جمله سالمندان بیماران مزمن مانند دیابت نوع یک و فشار خون کنترل نشده زنان باردار و شیرده و مسافران میتوانند از حکم روزه معاف باشند اما لازم است پیش از اقدام به روزهداری حتماً با پزشک متخصص خود مشورت کرده و دستورالعملهای لازم را دریافت کنند. برای بیماران دیابتی تنظیم دوز و زمان مصرف داروها در این ماه حیاتی است ؛زنان باردار سالم نیز میتوانند با رعایت یک رژیم غذایی متعادل و پر از مواد مغذی و مایعات کافی روزه بگیرند ولی باید مراقب علائم هشداردهنده مانند کاهش حرکت جنین یا سرگیجه باشند و در صورت بروز هر یک سریعاً اقدام کنند.
در پایان ماه مبارک رمضان مدرسه عالی تربیتی و انسانسازی است که در آن روح و جان مؤمن صیقل میخورد و با سلاح تقوا و خودسازی مجهز میشود این ماه تنها به پرهیز از خوردن و آشامیدن محدود نمیشود بلکه دریایی از رحمت و برکت است که برکات آن جسم و جان را در بر میگیرد از حکمتهای عمیق معنوی که انسان را به اوج بندگی میرساند تا فواید بیشمار مادی که سلامت و نشاط را برای بدن به ارمغان میآورد همه و همه نشان از لطف بیپایان پروردگار حکیم دارد امید است که با بهرهگیری از این ضیافت الهی رهتوشهای برای دنیا و آخرت برگیریم و در مسیر بندگی و کمال گام برداریم.
