تاسوعا نامی به بلندای ایثار حضرت ابوالفضل
تاسوعا، نهمین روز ماه محرم، در فرهنگ شیعه جایگاهی ویژه و عمیق دارد. این روز، در آستانهی عاشورا، روزی است که دلها بیش از هر زمان دیگری به کربلا و صحنههای حماسه، وفاداری، ایثار و معرفت نزدیک میشوند. تاسوعا در نگاه عمومی، با نام و یاد حضرت ابوالفضل العباس علیهالسلام گره خورده است؛ شخصیتی که نهتنها به عنوان علمدار کربلا شناخته میشود، بلکه نماد وفاداری، ادب، شجاعت، بصیرت و فداکاری در تاریخ اسلام است.
اگر عاشورا اوج شهادت و مظلومیت امام حسین علیهالسلام و یارانش باشد، تاسوعا روز تجلی وفاداری عباس بن علی علیهمسلام و آخرین آمادگیها برای نبردی است که تاریخ را دگرگون کرد.
جایگاه تاسوعا در تاریخ کربلا
تاسوعا در واقع تنها یک روز تقویمی نیست، بلکه بخشی از یک واقعه عظیم و سرنوشتساز است. در روز نهم محرم سال ۶۱ هجری، سپاه عمر بن سعد حلقه محاصره بر خیمههای امام حسین علیهالسلام را تنگتر کرد و فضای کربلا بیش از پیش به سوی تنش و رویارویی قطعی رفت.
در این روز، برخی گزارشهای تاریخی از تلاش برای آغاز نبرد و نیز گفتوگوهایی درباره اماننامه و تسلیم نقل شده است. اما آنچه تاسوعا را در حافظه شیعه ماندگار کرده، فقط رخدادهای نظامی نیست؛ بلکه حضور شخصیتی مانند حضرت ابوالفضل است که در این روز جلوهای بینظیر از وفاداری و دفاع از حق را به نمایش گذاشت.
تاسوعا در حقیقت روز شناخت است؛ شناختِ دوست از دشمن، حق از باطل، و وفا از نفاق. در این روز، حضرت عباس علیهالسلام در کنار امام حسین علیهالسلام ایستاد و نشان داد که پیوند او با امام، صرفاً پیوند برادری نسبی نیست، بلکه پیوندی عمیقتر، ایمانی و ولایی است. این روز، پیشدرآمدی بر عاشوراست، اما خود نیز پیام و معنایی مستقل دارد: ایستادگی تا آخرین لحظه در کنار حق.
حضرت ابوالفضل العباس؛ فرزند شجاعت و وفا
حضرت ابوالفضل العباس علیهالسلام فرزند امیرالمؤمنین علی علیهالسلام و حضرت امالبنین سلاماللهعلیهاست. او در خانوادهای رشد یافت که شجاعت، ایمان، ادب و معرفت در آن ریشه داشت. امیرالمؤمنین علی علیهالسلام خود اسوه عدالت، شجاعت و حکمت بود و طبیعی است که فرزندی چون عباس، در چنین دامانی تربیت شود. از سوی دیگر، حضرت امالبنین نیز با روحیهای مؤمنانه و محبت به اهلبیت علیهمالسلام، نقشی مهم در تربیت فرزندانی فداکار داشت.
القاب حضرت عباس، هرکدام بخشی از شخصیت او را نشان میدهند. «قمر بنیهاشم» به زیبایی و نورانیت چهره و سیرت او اشاره دارد. «علمدار کربلا» نشاندهنده نقش نظامی و نمادین او در سپاه امام حسین علیهالسلام است. «سقّا» به خاطره پررنگ تلاش او برای رساندن آب به خیمهها و کودکان تشنه اشاره دارد. اما از میان همه این القاب، شاید مهمترین وصف برای او «بابالحوائج» باشد؛ زیرا مردم در طول تاریخ، او را واسطهای برای حاجتخواهی و محل توسل و امید دانستهاند.
وفاداری؛ برجستهترین ویژگی حضرت عباس
وفاداری، واژهای است که اگر بخواهیم شخصیت حضرت عباس را در یک کلمه خلاصه کنیم، به بهترین شکل او را توصیف میکند. وفاداری او فقط در میدان جنگ نبود، بلکه در همهی لحظههای زندگیاش آشکار بود. در کربلا، هنگامی که امام حسین علیهالسلام از همراهان خود خواست اگر میخواهند بروند، عباس ماند. او نهتنها خود ماند، بلکه جان خویش را سپر امام کرد. در تمام لحظات، ادب او نسبت به امام چنان آشکار بود که تاریخ از او به عنوان برادری مطیع، آگاه و عاشق یاد میکند. روایتهای مشهور درباره گفتوگوی حضرت عباس با امام حسین علیهالسلام، نشان میدهد که او هیچگاه خود را همتراز امام نمیدانست. ادب او در خطاب به امام، در حرکتهایش، در اجازه گرفتن برای میدان رفتن، و در بازگشت به خیمهها، همگی بیانگر معرفت عمیق او نسبت به مقام امامت است. این وفاداری، فقط وفاداری خانوادگی نبود؛ بلکه وفاداری به حق، به دین و به آرمان انسانیت بود.
حضرت عباس و مسئله آب
یکی از برجستهترین بخشهای تاریخ کربلا، ماجرای تشنگی و عطش خیمههای امام حسین علیهالسلام است. از روزهای ابتدایی محاصره، دسترسی به آب برای اهلبیت بسیار دشوار شد. کودکان، زنان و حتی یاران امام با تشنگی طاقتفرسا مواجه بودند. در این میان، حضرت عباس علیهالسلام بارها برای آوردن آب تلاش کرد. او با دلاوری و ابتکار، خود را به فرات رساند، اما هنگامی که به آب دست یافت، از نوشیدن آن خودداری کرد. این صحنه، یکی از زیباترین و در عین حال جانسوزترین جلوههای ایثار در تاریخ است.
عباس علیهالسلام آب را به یاد تشنگی امام و کودکان، از دست کنار زد. این رفتار، نشان از نهایت خویشتنداری، محبت و ایثار دارد. در منطق او، رفع عطش دیگران مقدم بر آسودگی خویش بود. او حتی در لحظهای که میتوانست اندکی از تشنگی جانفرسا رها شود، وفاداری به امام و خیمهها را بر راحتی خود ترجیح داد. همین صحنه، جایگاه حضرت عباس را در ذهن
و دل مسلمانان جاودانه کرد.
شجاعت حضرت عباس تنها به قدرت جسمانی یا مهارت رزمی او محدود نبود. او مردی شجاع، اما در عین حال بصیر بود. بصیرت یعنی شناخت درست از شرایط، اولویتها و وظیفه. در کربلا، بسیاری جنگ را میدیدند، اما همه معنای آن را نمیفهمیدند. عباس علیهالسلام بهخوبی میدانست که این نبرد، نبردی برای قدرت نیست؛ بلکه دفاع از حقیقت است. او دریافت که اگر باید بایستد، باید در کنار امام حق بایستد؛ حتی اگر نتیجه، شهادت باشد.
این بصیرت باعث شد که او از هرگونه تصمیم شتابزده یا احساساتی پرهیز کند. او هر قدم را با اجازه امام و در مسیر اراده ایشان برمیداشت. چنین ترکیبی از شجاعت و معرفت، از او شخصیتی کمنظیر ساخته است. بسیاری شجاعاند، اما همه بصیر نیستند؛ و بسیاری اهل شناختاند، اما در میدان عمل پایکار نمیمانند. عباس علیهالسلام هر دو را با هم داشت.
اگر عاشورا روز شهادت است، تاسوعا را میتوان روز آمادگی روحی و وفاداری نهایی دانست. در این روز، خیمهها در محاصرهاند، دلها سنگین است، و نشانههای شهادت یکییکی آشکار میشود. اما در میان این همه اندوه، تاسوعا روزی است که ایمان در اوج خود میدرخشد. حضرت عباس علیهالسلام در این روز، همچون ستونی استوار، خیمههای امام را آرامش میبخشد. حضور او به اهلبیت اطمینان میدهد که تا او هست، دشمن نمیتواند به سادگی به حریم آنان نزدیک شود.
از این رو، تاسوعا در فرهنگ شیعی به نام حضرت عباس شناخته میشود؛ زیرا او در این روز، مظهر تمام فضیلتهایی است که کربلا را معنا میکنند: وفاداری، ادب، حمایت، غیرت، شجاعت و ایثار. تاسوعا فرصتی است برای تأمل در این که انسان در لحظههای سخت، در کدام سوی تاریخ میایستد. تاسوعا فقط یک مراسم سوگواری نیست؛ بلکه مدرسهای از اخلاق و انسانیت است. مهمترین پیام آن، وفاداری به ارزشهاست. در روزگار ما، که پیمانشکنی، منفعتطلبی و بیتفاوتی در بسیاری از عرصهها دیده میشود، یاد حضرت عباس علیهالسلام ما را به این حقیقت فرا میخواند که انسانِ بزرگ کسی است که در سختترین لحظات، از حق جدا نشود.
پیام دیگر تاسوعا، احترام به مقام حقمداری و رهبری الهی است. حضرت عباس به ما میآموزد که در برابر حقیقت، باید فروتن بود و در مسیر درست، از جان و آبرو گذشت. همچنین این روز، درس حمایت از مظلوم است. عباس علیهالسلام در کربلا، خود را وقف حمایت از امام حسین علیهالسلام و اهلبیت او کرد؛ و این یعنی مسئولیتپذیری در برابر ظلم و ستم.
تاسوعا، روزی است که نامش با عباس بن علی علیهماالسلام جاودانه شده است. این روز، تنها مقدمهای برای عاشورا نیست، بلکه خود صفحهای زرین در تاریخ ایمان و وفاداری است. حضرت ابوالفضل العباس علیهالسلام در تاسوعا و عاشورا، الگویی ابدی از ادب، شجاعت، ایثار و وفاداری را به جهان عرضه کرد. او نشان داد که انسان میتواند در اوج سختی، بزرگ بماند؛ میتواند تشنه باشد اما از آب بگذرد؛ میتواند در میدان قدرتمند باشد اما در برابر امام، نهایت تواضع را داشته باشد. یاد تاسوعا، یاد عباس است و یاد عباس، یاد وفا، غیرت و انسانیت. هر سال که این روز فرا میرسد، دلها دوباره به کربلا بازمیگردند تا از علمدار رشید حسین علیهالسلام بیاموزند که در راه حق، هیچ چیز بالاتر از وفاداری نیست.
