هر سال با فرا رسیدن اربعین حسینی، جادههای منتهی به کربلا شاهد یکی از بزرگترین اجتماعات مردمی جهان میشوند؛ رویدادی که نه با دعوت دولتها شکل میگیرد و نه با انگیزههای اقتصادی و سیاسی، بلکه بر پایه ایمان، عشق و اعتقاد میلیونها انسان بنا شده است. در این مسیر، پیر و جوان، زن و مرد، از ملیتها، زبانها و فرهنگهای گوناگون، تنها با یک مقصد و یک آرمان قدم برمیدارند؛ مقصدی که نامش کربلا و آرمانش زنده نگه داشتن پیام آزادگی، عدالتخواهی و کرامت انسانی است.
پیادهروی اربعین در سالهای اخیر از یک مراسم مذهبی فراتر رفته و به نمادی از همبستگی ملتها تبدیل شده است. شاید کمتر رویدادی را بتوان یافت که در آن میلیونها نفر بدون هیچ چشم داشتی، تنها برای خدمت به دیگران گرد هم آیند. هزاران موکب در طول مسیر، با امکاناتی که اغلب از نذورات و کمکهای مردمی فراهم شده است، از زائران پذیرایی میکنند. غذایی که با عشق پخته میشود، آبی که با احترام تعارف میشود و استراحت گاهی که بیهیچ هزینهای در اختیار رهگذران قرار میگیرد، تنها بخشی از جلوههای فرهنگ ایثار و بخشش در این اجتماع عظیم است.
در جهانی که هر روز بیش از گذشته با بحرانهای سیاسی، جنگ، خشونت و شکافهای اجتماعی دست و پنجه نرم میکند، اربعین تصویری متفاوت از انسان معاصر ارائه میدهد. تصویری که در آن رنگ، نژاد، قومیت و زبان، جای خود را به همدلی و برادری میدهد. در این مسیر، هیچکس از دیگری برتر نیست؛ همه زائرند و همه خدمتگزار یکدیگر.
راز ماندگاری اربعین را باید در پیوند عمیق آن با فرهنگ عاشورا جستوجو کرد. نهضت امام حسین(ع) تنها یک واقعه تاریخی نبود، بلکه مدرسهای برای همه نسلهاست؛ مدرسهای که مفاهیمی چون عزت، آزادگی، مقاومت در برابر ظلم و دفاع از حقیقت را به انسان میآموزد. به همین دلیل است که پس از گذشت قرنها، نهتنها از شور و عظمت این حرکت کاسته نشده، بلکه هر سال بر شمار مشتاقان آن افزوده میشود.
در روزهای اخیر نیز انتشار اخبار مربوط به حمله به محدوده مرز شلمچه و ایجاد ناامنی در یکی از مسیرهای منتهی به راهپیمایی اربعین، بار دیگر نگاهها را به اهمیت امنیت زائران و حساسیت این رویداد بزرگ معطوف کرد. هرگونه تعرض به مسیرهای تردد زائران، فارغ از ابعاد سیاسی و نظامی آن، پیش از هر چیز امنیت انسانهایی را هدف قرار میدهد که تنها با نیت زیارت و انجام یک آیین دینی راهی این سفر شدهاند. طبیعی است که چنین رخدادهایی موجب نگرانی خانوادهها و افکار عمومی شود، اما آنچه در عمل دیده شد، استمرار خدمترسانی و تداوم حرکت زائران بود؛ موضوعی که نشان داد فرهنگ اربعین بر پایه امید و استقامت شکل گرفته است.
تجربه سالهای گذشته نیز نشان داده که اربعین بارها با چالشهای مختلفی روبهرو شده است؛ از تهدیدهای امنیتی گرفته تا همهگیری بیماریها و مشکلات اقتصادی. با این حال، هر بار این حرکت مردمی توانسته با تکیه بر همبستگی و مشارکت عمومی، مسیر خود را ادامه دهد. شاید همین ویژگی است که اربعین را به پدیدهای منحصربهفرد در جهان تبدیل کرده است؛ پدیدهای که قدرت آن نه در امکانات مادی، بلکه در سرمایه اجتماعی و باور مردم نهفته است.
از سوی دیگر، اربعین تنها متعلق به مسلمانان یا شیعیان نیست. در سالهای اخیر، پژوهشگران، خبرنگاران و گردشگران بسیاری از کشورهای مختلف برای مشاهده این اجتماع عظیم به عراق سفر کردهاند. آنچه توجه آنان را جلب میکند، بیش از هر چیز فرهنگ میزبانی و روحیه خدمت است؛ فرهنگی که در آن، میزبان خود را بدهکار زائر میداند و خدمت به او را افتخاری بزرگ تلقی میکند. این روحیه، یکی از ارزشمندترین سرمایههای فرهنگی جهان اسلام به شمار میرود و میتواند الگویی برای تقویت همبستگی اجتماعی در جوامع مختلف باشد.
اربعین همچنین فرصتی برای بازاندیشی درباره مسئولیت انسان در برابر جامعه است. در این مسیر، افراد میآموزند که زندگی تنها در تأمین منافع شخصی خلاصه نمیشود. گاهی یک لیوان آب، یک لبخند، یا همراهی با زائری خسته، ارزشی فراتر از بسیاری از داشتههای مادی پیدا میکند. این همان فرهنگی است که عاشورا به انسان آموخته است؛ فرهنگی که انسان را به مسئولیتپذیری، نوعدوستی و فداکاری دعوت میکند.
امروز، بیش از هر زمان دیگری، جهان به چنین پیامهایی نیاز دارد. در دورانی که اخبار جنگ، خشونت و اختلاف، بخش بزرگی از رسانههای جهان را به خود اختصاص داده است، اربعین میتواند روایت دیگری از قدرت انسانها را به نمایش بگذارد؛ قدرتی که نه در سلاح، بلکه در همدلی، ایمان و خدمت به دیگران معنا پیدا میکند.
بیتردید، امنیت زائران و حفظ آرامش مسیرهای منتهی به کربلا وظیفهای مهم برای همه مسئولان و نهادهای ذیربط است، اما در کنار این مسئولیت، نباید از پیام اصلی اربعین غافل شد. این راهپیمایی تنها یک حرکت
