مصدومیت پایان ورزش نیست
به گزارش اختصاصی دیای اندیشه؛برای یک ورزشکار شنیدن خبر مصدومیت شاید به اندازه خود درد تلخ باشد. چند ثانیه کافی است تا مسابقه، تمرین و برنامهای که برای هفتهها و ماهها دنبال شده متوقف شود. اما در دنیای ورزش مصدومیت الزاماً به معنای پایان راه نیست. آنچه پس از آسیب اهمیت پیدا میکند مسیری است که ورزشکار برای بازگشت دوباره طی میکند. مسیری که از تشخیص و کنترل آسیب آغاز میشود و به بازیابی تواناییهای جسمی و در نهایت بازگشت به میدان میرسد.
اینجاست که توانبخشی ورزشی اهمیت پیدا میکند. حوزهای که تلاش میکند ورزشکار آسیبدیده را فقط از درد دور نکند بلکه او را برای انجام دوباره حرکات و فشارهایی که رشته ورزشیاش به آن نیاز دارد آماده کند.
توانبخشی فقط برای قهرمانان نیست
وقتی از توانبخشی ورزشی صحبت میشود شاید تصویر یک ورزشکار حرفهای که پس از آسیب زانو یا رباط برای بازگشت به مسابقه تمرین میکند در ذهن شکل بگیرد. اما این خدمات فقط مخصوص ورزشکاران حرفهای نیست.
فردی که به صورت تفریحی فوتبال بازی میکند، کسی که به باشگاه میرود، دوندهای که در مسابقات محلی شرکت میکند یا حتی فردی که در جریان فعالیت روزمره دچار آسیب شده است ممکن است برای بازگشت ایمن به فعالیت بدنی به یک برنامه توانبخشی نیاز داشته باشد.
تفاوت اصلی در نوع فعالیت و میزان فشاری است که قرار است فرد پس از بهبودی تحمل کند.
بعد از آسیب عجله همیشه نشانه قدرت نیست
یکی از مهمترین پرسشهایی که پس از مصدومیت برای ورزشکار مطرح میشود این است: «کی دوباره میتوانم بازی کنم؟»
اما پاسخ این سؤال همیشه بر اساس گذشت چند روز یا چند هفته مشخص نمیشود. بازگشت به ورزش یک فرآیند تدریجی است که باید شرایط جسمی، نوع ورزش، میزان آمادگی و حتی آمادگی ذهنی ورزشکار را در نظر بگیرد.
ممکن است دو ورزشکار با آسیب مشابه زمان یکسانی برای بازگشت نداشته باشند. شرایط بدنی، نوع آسیب، شدت آن و نیازهای رشته ورزشی میتواند مسیر بازگشت هر فرد را متفاوت کند. به همین دلیل بازگشت به میدان نباید تنها بر اساس تقویم مسابقات یا عجله ورزشکار انجام شود.
از کنترل درد تا بازسازی توانایی
توانبخشی ورزشی یک مرحله واحد نیست. در مراحل ابتدایی بسته به نوع آسیب هدف میتواند کنترل علائم و محافظت از بافت آسیبدیده باشد. سپس با بهتر شدن شرایط تمرینهای مناسب برای بازگرداندن دامنه حرکتی، قدرت عضلات، تعادل، هماهنگی و توانایی انجام فعالیتهای ورزشی وارد برنامه میشوند.
اما کار به همینجا ختم نمیشود
ورزشکار باید بتواند حرکاتی را انجام دهد که در رشته ورزشی خودش با آنها مواجه خواهد شد. برای یک فوتبالیست دویدن، تغییر جهت و شتاب گرفتن اهمیت دارد. برای یک بازیکن والیبال پرش و فرود اهمیت بیشتری پیدا میکند و برای یک ورزشکار رشتههای رزمی کنترل بدن، تعادل و واکنش سریع میتواند بخش مهمی از بازگشت باشد.
به همین دلیل در مراحل پایانی توانبخشی تمرینها باید تا حد امکان به نیازهای واقعی رشته ورزشی نزدیک شوند.
زانو؛ یکی از حساسترین نقاط بدن ورزشکار
آسیبهای زانو از جمله آسیبهایی هستند که میتوانند ورزشکار را برای مدتی طولانی از میدان دور کنند. رباطها، غضروف، منیسک و عضلات اطراف زانو هر کدام نقش مهمی در حرکت و ثبات مفصل دارند.پس از آسیب تنها کاهش درد کافی نیست. ورزشکار باید بتواند دوباره قدرت و کنترل مناسب را به دست آورد و حرکات مورد نیاز رشته خود را با اطمینان انجام دهد. در چنین شرایطی تمرینهای تقویتی و عملکردی، ارزیابی حرکات و افزایش تدریجی فشار میتوانند بخشی از فرآیند بازگشت باشند.
هدف این نیست که ورزشکار فقط بتواند راه برود. هدف این است که پس از طی مراحل لازم بتواند به سطح مورد نیاز فعالیت ورزشی خود بازگردد.
یک پیچخوردگی ساده را هم نباید دستکم گرفت
پیچخوردگی مچ پا شاید یکی از آسیبهایی باشد که بسیاری از افراد آن را ساده تلقی میکنند. اما در ورزش مچ پا نقش مهمی در دویدن، پریدن، تغییر جهت و حفظ تعادل دارد.به همین دلیل پیش از بازگشت به ورزش نباید فقط درد را در نظر گرفت. دامنه حرکتی، قدرت و استقامت عضلات، توانایی حفظ تعادل، کنترل حرکتی و عملکرد ورزشی نیز اهمیت دارند.این موضوع یک پیام مهم دارد:نداشتن درد به تنهایی به معنای آماده بودن برای مسابقه نیست.
ممکن است ورزشکار در حالت عادی درد نداشته باشد اما هنوز هنگام پرش، فرود، تغییر مسیر یا انجام یک حرکت سریع آمادگی کامل نداشته باشد.
عضلهای که باید دوباره به آن اعتماد کرد
توانبخشی فقط عضله را قوی نمیکند. بدن باید دوباره به حرکت اعتماد کند.
بعد از یک آسیب ممکن است ورزشکار از انجام یک حرکت خاص بترسد یا ناخودآگاه آن را تغییر دهد. این موضوع بهخصوص در ورزشکارانی که آسیب شدید یا دوره درمان طولانی داشتهاند اهمیت بیشتری پیدا میکند.
آمادگی ذهنی در کنار آمادگی جسمی میتواند در بازگشت ورزشکار نقش داشته باشد. ورزشکاری که از نظر جسمی توانایی انجام یک حرکت را دارد اما هنوز از تکرار آن میترسد ممکن است در شرایط مسابقه نتواند عملکرد واقعی خود را نشان دهد.
بازگشت به تمرین با بازگشت به مسابقه فرق دارد
یکی از نکات مهم در توانبخشی ورزشی تفاوت میان «توانایی تمرین کردن» و «آمادگی برای مسابقه» است. ممکن است ورزشکار بتواند بخشی از تمرین را انجام دهد اما هنوز برای یک مسابقه کامل آماده نباشد. به همین دلیل بازگشت میتواند مرحلهبهمرحله اتفاق بیفتد.
ابتدا فعالیتهای سبکتر انجام میشود. سپس تمرینهای اختصاصیتر به برنامه اضافه میشوند. بعد از آن ورزشکار میتواند مشارکت بیشتری در تمرین داشته باشد و در نهایت با تأیید متخصصان به سطح رقابتی بازگردد.
در واقع ممکن است ورزشکار به تمرین برگشته باشد اما هنوز به سطح عملکردی که پیش از آسیب داشته نرسیده باشد.
بدن را نباید یکشبه به فشار مسابقه برگرداند
یکی از اصول مهم در توانبخشی افزایش تدریجی فشار تمرینی است. بدن باید فرصت داشته باشد خود را با فشار جدید سازگار کند.اگر ورزشکاری پس از یک دوره استراحت بدون آمادگی کافی ناگهان به تمرین سنگین یا مسابقه برگردد ممکن است بدن هنوز ظرفیت تحمل آن فشار را نداشته باشد.برای همین میزان تمرین باید بر اساس وضعیت ورزشکار، نوع آسیب و نیازهای رشته ورزشی تنظیم شود.
پس از یک مصدومیت هدف فقط این نیست که ورزشکار هرچه سریعتر به زمین برگردد. هدف این است که وقتی برگشت بتواند فشار تمرین و مسابقه را بهتر تحمل کند.
توانبخشی؛ پلی میان درمان و ورزش
شاید بتوان توانبخشی ورزشی را پلی میان درمان و بازگشت به فعالیت دانست.در یک طرف این مسیر ورزشکاری قرار دارد که آسیب دیده و باید بدنش فرصت ترمیم پیدا کند. در طرف دیگر ورزشکاری قرار دارد که باید دوباره بدود، بپرد، تغییر جهت دهد، مسابقه بدهد و به بدن خود اعتماد کند.
این فاصله را نمیتوان فقط با استراحت پر کرد
تمرین مناسب، افزایش تدریجی فشار، تقویت عضلات، بازیابی تعادل و هماهنگی و در مراحل مناسب انجام حرکات اختصاصی رشته ورزشی بخشی از این مسیر هستند.در این میان نقش پزشک، فیزیوتراپیست و مربی نیز اهمیت پیدا میکند. تصمیم درباره بازگشت نباید صرفاً بر اساس خواست ورزشکار یا فشار مسابقه گرفته شود. شرایط واقعی بدن و نیازهای ورزشی فرد باید در نظر گرفته شود.
بازگشت واقعی یعنی بازگشت با آمادگی
ورزشکار زمانی از مصدومیت عبور میکند که بتواند دوباره فعالیت مورد نظرش را با سطح مناسبی از آمادگی انجام دهد. نه اینکه فقط دردش کمتر شده باشد. توانبخشی ورزشی از همین نگاه شکل میگیرد.
در نهایت بهترین بازگشت لزوماً بازگشتی نیست که زودتر اتفاق بیفتد. بازگشتی است که ورزشکار بتواند پس از آن دوباره تمرین کند، رقابت کند و از فعالیت ورزشی خود لذت ببرد بدون آنکه بدنش را پیش از آماده شدن در معرض فشار قرار دهد.
میدان مسابقه همیشه منتظر ورزشکار نمیماند اما بدن هم برای ترمیم و بازسازی زمان خودش را میخواهد. هنر توانبخشی ورزشی پیدا کردن همین نقطه تعادل است؛ جایی که درمان به پایان نمیرسد بلکه به آمادگی برای بازگشت تبدیل میشود.
