از نگاه رؤیا بناکار، استاد دانشگاه آزاد اسلامی بندرعباس، جنگ تحمیلی ۱۲ روزه را نمیتوان صرفاً در چارچوب یک درگیری نظامی کوتاهمدت تحلیل کرد. او معتقد است این جنگ، بیش از هر چیز، صحنه بروز یک «اندیشه اجتماعی» بود؛ اندیشهای که ریشه در آگاهی جمعی، مسئولیتپذیری مردم و فهم مشترک از منافع ملی داشت.
به باور وی، آنچه در این مقطع تاریخی معادلات دشمن را برهم زد، نه صرفاً ابزارهای سخت، بلکه پیوند عمیق میان مردم، رسانهها و احساس تعلق به سرنوشت مشترک کشور بود؛ پیوندی که در بزنگاههای حساس، خود را بهصورت کنش آگاهانه و مقاومت هوشمندانه نشان داد.
بناکار با نگاهی تحلیلی و دانشگاهی، اتحاد ملی را مهمترین سرمایه راهبردی این جنگ میداند؛ سرمایهای اجتماعی که توانست شکافهای سیاسی، اجتماعی و اقتصادی را به حاشیه براند و جامعه را در برابر جنگ ترکیبی دشمن مقاوم کند. او تأکید دارد که تجربه این همبستگی، صرفاً متعلق به گذشته نیست، بلکه میتواند الگویی قابل اتکا برای مواجهه با چالشهای امروز کشور، بهویژه در عرصه جنگ اقتصادی و رسانهای باشد؛ الگویی که بر پایه اعتماد متقابل، صداقت و مشارکت مردمی شکل میگیرد.
اگر بخواهید جنگ تحمیلی ۱۲ روزه را فقط در یک مفهوم خلاصه کنید، آن مفهوم چیست و چرا؟
رؤیا بناکار مطرح کرد:مفهوم کلیدی این جنگ، اتحاد ملی است. جنگ تحمیلی ۱۲ روزه نشان داد هرگاه جامعه در برابر تهدید بیرونی به یکپارچگی برسد، حتی شدیدترین فشارهای نظامی و روانی نیز قادر به شکستن اراده جمعی نخواهد بود. در این مقطع، اتحاد ملی به سپری دفاعی تبدیل شد که بسیاری از ضعفهای سختافزاری را جبران و موازنه قدرت را به نفع ملت تغییر داد.
دشمن در این جنگ روی چه شکافهایی در جامعه ایران حساب باز کرده بود و چرا شکست خورد؟
رؤیا بناکار افزود:دشمن بر اختلافات سیاسی داخلی، فاصلههای اجتماعی و اقتصادی و همچنین تنوع قومی و مذهبی جامعه ایران حساب کرده بود. تصور آنان این بود که این شکافها مانع شکلگیری مقاومت یکپارچه خواهد شد، اما حضور آگاهانه مردم در صحنه و همبستگی اجتماعی، این محاسبات را بیاثر کرد و بسیج عمومی، تمامی معادلات دشمن را بر هم زد.
اگر رسانهها در آن مقطع نقش خود را بهدرستی ایفا نمیکردند، چه اتفاقی میافتاد؟
وی گفت:رسانهها با اطلاعرسانی درست و بهموقع، نقش مهمی در حفظ امید و اعتماد عمومی ایفا کردند. اگر رسانهها منفعل عمل میکردند یا دچار خطا میشدند، شایعات و جنگ روانی دشمن میتوانست روحیه مردم را تضعیف کند، بیاعتمادی نسبت به مدیریت کشور افزایش یابد و در نهایت، اتحاد ملی آسیب ببیند. در چنین شرایطی، فشار دشمن قطعاً اثربخشتر میشد.
تجربه اتحاد ملی در جنگ ۱۲ روزه چه نسخهای برای عبور از جنگ اقتصادی و رسانهای امروز دارد؟
رؤیا بناکار گفت: شفافیت و صداقت در اطلاعرسانی اقتصادی و اجتماعی، تقویت سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی و تبدیل اختلافنظرها به گفتوگوی سازنده، از مهمترین الزامات امروز است. همچنین، بسیج ظرفیتهای مردمی در کنار سیاستهای دولتی، ضرورتی انکارناپذیر محسوب میشود. همانگونه که اتحاد ملی در جنگ نظامی عامل پیروزی شد، در جنگ اقتصادی و رسانهای نیز تنها راه عبور، همبستگی و اعتماد متقابل است.
امروز بزرگترین تهدید علیه اتحاد ملی چیست؛ دشمن بیرونی یا غفلت داخلی؟
بناکار اضافه کرد:دشمن بیرونی همواره وجود دارد و تلاش میکند با فشار اقتصادی و عملیات رسانهای انسجام جامعه را تضعیف کند، اما غفلت داخلی خطرناکتر است. اگر جامعه از درون دچار بیاعتمادی، فساد یا نابرابری شود، دشمن بیرونی با هزینه کمتر به اهداف خود میرسد. بنابراین تهدید اصلی، غفلت از مدیریت صحیح شکافهای داخلی است و دشمن بیرونی تنها از همین غفلت بهرهبرداری میکند.
