سواحل بندرعباس، علاوه بر آنکه بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی این شهر به شمار میروند، یکی از مهمترین جاذبههای طبیعی جنوب کشور نیز هستند. هر روز صدها شهروند و گردشگر برای پیادهروی، ورزش، استراحت و تماشای خلیج فارس به این سواحل مراجعه میکنند. با این حال، حفظ پاکیزگی این سرمایه طبیعی، همچنان یکی از دغدغههای شهروندان و فعالان محیطزیست است. کارشناسان معتقدند مدیریت پسماند ساحلی، تنها وظیفه دستگاههای خدماتی نیست، بلکه نیازمند مشارکت شهروندان، گردشگران، اصناف و نهادهای مسئول است.
خلیج فارس تنها یک پهنه آبی نیست؛ بخشی از هویت، اقتصاد و زندگی مردم هرمزگان به آن گره خورده است. بندرعباس نیز به واسطه همجواری با این پهنه ارزشمند، از ظرفیتهای فراوانی در حوزه گردشگری، اقتصاد دریامحور و تفریحات ساحلی برخوردار است. از همین رو، حفاظت از سواحل و کاهش آلودگیهای محیطی، ضرورتی است که هر سال بیش از گذشته مورد توجه قرار میگیرد.
در سالهای اخیر، شهرداری بندرعباس و نهادهای مرتبط، طرحهای مختلفی برای پاکسازی سواحل، جمعآوری پسماند و فرهنگسازی در زمینه حفاظت از محیطزیست اجرا کردهاند. همچنین گروههای مردمی و تشکلهای محیطزیستی نیز در مناسبتهای مختلف، برنامههای پاکسازی ساحل را با مشارکت داوطلبان برگزار کردهاند. این اقدامات نشان میدهد که حساسیت نسبت به حفظ سواحل افزایش یافته است، اما تداوم این روند نیازمند همکاری همه شهروندان است.
سواحل بندرعباس تنها محل تفریح نیستند. این محدودهها نقش مهمی در گردشگری، سلامت شهروندان، حفظ تنوع زیستی و حتی اقتصاد محلی دارند. هرگونه آلودگی ناشی از رهاسازی زباله، پلاستیک و پسماندهای مختلف، میتواند علاوه بر کاهش زیبایی بصری، بر اکوسیستم دریایی نیز اثر بگذارد.
فعالان محیطزیست معتقدند بخشی از پسماندهای رهاشده در سواحل، در نهایت وارد آبهای خلیج فارس میشوند و حیات آبزیان را با تهدید مواجه میکنند. از همین رو، کاهش تولید زباله و مدیریت صحیح پسماند، یکی از مؤثرترین راهکارهای حفاظت از محیطزیست دریایی به شمار میرود.
حفظ پاکیزگی سواحل، موضوعی نیست که تنها با فعالیت نیروهای خدمات شهری محقق شود. تجربه بسیاری از شهرهای ساحلی نشان میدهد هرچند شهرداریها و دستگاههای اجرایی نقش مهمی در نظافت، نصب مخازن جمعآوری زباله، پاکسازی مستمر و فرهنگسازی دارند، اما موفقیت این اقدامات تا حد زیادی به همراهی شهروندان وابسته است.
در بندرعباس نیز هر روز گروههای مختلفی از شهروندان برای پیادهروی، ورزش، ماهیگیری یا گذراندن اوقات فراغت به نوار ساحلی مراجعه میکنند. رعایت اصول سادهای مانند رها نکردن زباله، استفاده از سطلهای پسماند و حفظ پاکیزگی محیط، میتواند تأثیر قابل توجهی در کاهش آلودگی سواحل داشته باشد.
به گفته فعالان محیطزیست، بخش زیادی از زبالههای مشاهدهشده در سواحل، شامل بطریهای پلاستیکی، ظروف یکبار مصرف، کیسههای پلاستیکی و پسماندهای غذایی است؛ زبالههایی که تجزیه برخی از آنها سالها زمان میبرد و در این مدت میتوانند به محیطزیست دریایی آسیب برسانند.
نقش آموزش در حفاظت از محیطزیست
کارشناسان معتقدند فرهنگ حفاظت از محیطزیست باید از دوران کودکی آموزش داده شود. مدارس، دانشگاهها، رسانهها و سازمانهای مردمنهاد میتوانند نقش مهمی در آگاهسازی جامعه نسبت به اهمیت حفظ سواحل ایفا کنند.
برگزاری برنامههای آموزشی، مسابقات دانشآموزی، جشنوارههای محیطزیستی و پویشهای مردمی، از جمله اقداماتی است که در سالهای اخیر در نقاط مختلف کشور اجرا شده و نتایج مثبتی به همراه داشته است. استمرار چنین برنامههایی در بندرعباس نیز میتواند به تقویت فرهنگ مسئولیتپذیری اجتماعی کمک کند.
فعالان این حوزه معتقدند زمانی که شهروندان خود را در حفظ محیطزیست سهیم بدانند، میزان مشارکت در برنامههای پاکسازی و مراقبت از سواحل نیز افزایش خواهد یافت.
یکی از نقاط قوت هرمزگان، حضور گروههای مردمی و فعالان محیطزیست است که در سالهای گذشته بارها با برگزاری برنامههای پاکسازی ساحل، تلاش کردهاند توجه افکار عمومی را به اهمیت حفاظت از خلیج فارس جلب کنند.
این گروهها معتقدند پاکسازی ساحل تنها جمعآوری زباله نیست، بلکه فرصتی برای آموزش، فرهنگسازی و جلب مشارکت عمومی است. بسیاری از این برنامهها با حضور دانشجویان، دانشآموزان، خانوادهها و دوستداران طبیعت برگزار شده و نشان داده است که مردم در صورت فراهم بودن زمینه، آمادگی مشارکت در فعالیتهای محیطزیستی را دارند.از سوی دیگر، کارشناسان پیشنهاد میکنند که برنامههای پاکسازی تنها به مناسبتهای خاص محدود نشود و به بخشی از فعالیتهای مستمر اجتماعی در شهر تبدیل شود.
بندرعباس در سالهای اخیر به یکی از مقاصد گردشگری جنوب کشور تبدیل شده است. افزایش حضور گردشگران، رونق اقتصادی و توسعه خدمات شهری را به همراه
دارد، اما در کنار آن، لزوم مدیریت بهتر پسماند نیز بیش از گذشته احساس میشود.
کارشناسان حوزه گردشگری معتقدند پاکیزگی سواحل، یکی از مهمترین عوامل رضایت گردشگران است. هرچه محیط ساحلی منظمتر، پاکتر و مجهزتر باشد، تصویر مثبتتری از شهر در ذهن مسافران شکل میگیرد و احتمال بازگشت آنان نیز افزایش مییابد.
به همین دلیل، حفظ محیطزیست را باید بخشی از توسعه گردشگری پایدار دانست؛ توسعهای که منافع اقتصادی را در کنار حفاظت از منابع طبیعی دنبال میکند.حفاظت از سواحل بندرعباس، صرفاً یک وظیفه خدماتی یا محیطزیستی نیست؛ بلکه بخشی از مسئولیت اجتماعی همه شهروندان محسوب میشود. تجربه بسیاری از شهرهای ساحلی جهان نشان داده است که موفقیت در حفظ محیطزیست، بیش از آنکه به تجهیزات وابسته باشد، به فرهنگ عمومی و احساس مسئولیت شهروندان بستگی دارد.کارشناسان محیطزیست بر این باورند که اگر برنامههای آموزشی از مدارس آغاز شود و رسانهها، نهادهای مدنی و دستگاههای اجرایی به صورت مستمر بر اهمیت حفظ سواحل تأکید کنند، میتوان انتظار داشت که در سالهای آینده میزان آلودگیهای ناشی از رهاسازی پسماند نیز کاهش یابد.
از سوی دیگر، توسعه امکانات رفاهی در نوار ساحلی نیز میتواند به مدیریت بهتر پسماند کمک کند. افزایش تعداد مخازن تفکیک زباله، نصب تابلوهای آموزشی، بهبود خدمات نظافت شهری و استفاده از ظرفیت فناوری برای اطلاعرسانی و آموزش شهروندان، از جمله اقداماتی است که میتواند اثربخش باشد.
نقش صنایع و بنگاههای اقتصادی
بندرعباس یکی از مهمترین قطبهای اقتصادی و بندری کشور است و شرکتهای بزرگ صنعتی، پالایشگاهی، بندری و دریایی در این منطقه فعالیت دارند. کارشناسان معتقدند این مجموعهها نیز میتوانند در قالب مسئولیت اجتماعی، نقش مؤثری در حفاظت از محیطزیست ایفا کنند.حمایت از پویشهای مردمی، مشارکت در پاکسازی سواحل، تأمین تجهیزات مورد نیاز، اجرای برنامههای آموزشی و حمایت از تشکلهای محیطزیستی، از جمله اقداماتی است که میتواند همکاری میان صنعت و جامعه را تقویت کند.
چنین مشارکتی علاوه بر کمک به حفظ محیطزیست، میتواند تصویر مثبتی از فعالیتهای اقتصادی در ذهن افکار عمومی ایجاد کند و الگویی برای توسعه پایدار در مناطق ساحلی باشد.
خلیج فارس تنها یک پهنه آبی نیست؛ این دریا بخشی از هویت تاریخی، فرهنگی و اقتصادی مردم جنوب ایران است. زندگی هزاران خانواده در هرمزگان به دریا وابسته است و سلامت این اکوسیستم، با معیشت صیادان، گردشگری، تجارت دریایی و کیفیت زندگی شهروندان ارتباط مستقیم دارد.
به همین دلیل، هر اقدامی که به کاهش آلودگی سواحل و حفاظت از محیطزیست دریایی منجر شود، در واقع سرمایهگذاری برای آینده استان و کشور است. کارشناسان تأکید میکنند که مقابله با آلودگی، تنها از طریق جمعآوری زباله امکانپذیر نیست، بلکه باید با کاهش تولید پسماند، استفاده کمتر از پلاستیکهای یکبارمصرف و ارتقای فرهنگ عمومی همراه باشد.
