شاید تا همین چند ماه پیش، فکر کردن به اینکه روزی برسد که برای گرفتن یک کیسه پلاستیکی ساده در فروشگاه یا نانوایی مجبور به پرداخت هزینه جداگانه باشیم، دور از ذهن به نظر میرسید.
به گزارش اختصاصی دریای اندیشه ؛اما واقعیتهای اقتصادی گاهی با سرعت برق و باد، عادات و تصورات ما را دگرگون میکنند. این روزها، بازار پلاستیک و محصولات نایلونی در ایران، شاهد جهشی بیسابقه در قیمتهاست؛ جهشی که ریشه در گرانی مواد اولیه، بهخصوص محصولات پتروشیمی دارد. این افزایش قیمت، تبعات مستقیم و غیرمستقیمی بر زندگی روزمره شهروندان گذاشته و باعث شده تا بسیاری از واحدهای صنفی، از سوپرمارکتهای کوچک گرفته تا نانواییهای پرترافیک، هزینه کیسههای نایلونی را بهصورت جداگانه از مشتریان خود مطالبه کنند.
گزارش دریای اندیشه به بررسی ابعاد این پدیده و تأثیرات آن بر سفره و سبد خرید خانوار ایرانی پرداخته است.
ریشهیابی گرانی؛ از بشکههای پتروشیمی تا کیسههای خرید
کارشناسان اقتصادی و فعالان بازار معتقدند که گرانی اخیر محصولات پلاستیکی، معلول مجموعهای از عوامل است که در رأس آنها، افزایش نرخ مواد اولیه پتروشیمیایی قرار دارد. ایران یکی از بزرگترین تولیدکنندگان محصولات پتروشیمی در منطقه و جهان است و قیمتگذاری این مواد، بهخصوص در بورس کالا، مستقیماً بر تولیدکنندگان محصولات پاییندستی، از جمله تولیدکنندگان نایلون و پلاستیک، تأثیر میگذارد.
ز سوپرمارکت تا نانوایی
این افزایش قیمتها، پیامدهای ملموسی در زندگی روزمره مردم داشته است. واحد صنفی که تا دیروز کیسه پلاستیک را به عنوان یک «بسته بندی رایگان» در اختیار مشتری قرار میداد، حالا با آن بهعنوان یک «کالای مصرفی پرهزینه» روبهروست.
بسیاری از مدیران فروشگاهها، بهخصوص فروشگاههای کوچک و متوسط، دیگر قادر به تأمین رایگان کیسههای نایلونی نیستند. آنها یا کیسههای نازکتر و ارزانتر را جایگزین کردهاند، یا در برخی موارد، هزینه هر کیسه را از مشتری دریافت میکنند. این موضوع در ابتدا با مقاومت برخی مشتریان مواجه شده، اما بهتدریج در حال جا افتادن است.
نان، یکی از کالاهای اساسی است که مصرف روزانه بالایی دارد. با توجه به اینکه بسیاری از نانواییها در گذشته از کیسههای نایلونی برای بستهبندی نان (بهویژه نانهای فانتزی یا بستهبندی شده) استفاده میکردند، اکنون این هزینه به سبد خرید نان نیز اضافه شده است. برخی نانواییها اعلام کردهاند که هزینه نایلون را در قیمت نهایی لحاظ کردهاند و برخی دیگر، کیسه را جداگانه میفروشند.
میوهفروشیها نیز که مصرف بالایی از کیسههای نایلونی برای میوه، سبزیجات و سایر اقلام دارند، با چالش گرانی مواجه شدهاند. این مسئله میتواند بر قیمت نهایی میوه و ترهبار نیز تأثیرگذار باشد، زیرا فروشندگان ناچارند هزینههای بستهبندی را به نحوی جبران کنند.
خانم احمدی یک شهروند بندرعباسی، در گفتوگو با دریای اندیشه میگوید: قبلاً هر چقدر خرید میکردیم، کیسه خریدمان مجانی بود. حالا برای هر خرید، اگر کیسه بخواهم، باید ۱۰۰۰ تا ۵۰۰۰ تومان اضافه بدهم. این مبلغ شاید در یک خرید کم باشد، اما در طول ماه خودش یک عدد میشود. انگار همه چیز گران شده، حتی نایلون خرید!»
افزایش تولید محصولات جایگزین
با گران شدن نایلون، ممکن است تقاضا برای تولید و استفاده از کیسههای کاغذی، پارچهای و یا کیسههای زیستتخریبپذیر افزایش یابد. این امر میتواند فرصتهای جدیدی را برای تولیدکنندگان داخلی در این حوزه فراهم کند.
ایجاد تسهیلات و مشوقهای لازم برای تولیدکنندگان محصولات پلاستیکی و همچنین تولیدکنندگان مواد اولیه، میتواند به افزایش تولید و کاهش هزینهها منجر شود. صداوسیما، رسانهها و حتی اصناف میتوانند با همکاری یکدیگر، در جهت فرهنگسازی برای استفاده بهینه از کیسههای پلاستیکی و ترویج استفاده از جایگزینهای پایدار، گام بردارند.
گرانی پلاستیک، یک زنگ خطر اقتصادی و زیستمحیطی است. ما باید از این فرصت برای بازنگری در الگوی مصرف خود استفاده کنیم. دولت نیز باید با نظارت دقیق بر بازار مواد اولیه و حمایت از تولید، مانع از تداوم این روند صعودی و فشار بر اقشار ضعیف شود. در نهایت، بخش بزرگی از راهحل، در تغییر رفتار مصرفکننده و افزایش آگاهی عمومی نهفته است.
کیسه نایلون از کالای رایگان تا هزینهای قابل تأمل
آنچه امروز در بازار پلاستیک شاهد آن هستیم، صرفاً یک «گرانی» گذرا نیست، بلکه بازتابی از مشکلات ساختاری در اقتصاد کشور و همچنین فشارهای تورمی است. کیسه نایلونی که روزگاری بیاهمیت تلقی میشد، حالا به نمادی از چالشهای اقتصادی تبدیل شده است. این وضعیت، هم اصناف را تحت فشار قرار داده و هم جیب مردم را سنگینتر کرده است. تجربه گرانی پلاستیک، فرصتی است تا بیش از پیش به مصرف بهینه، مدیریت هزینهها و اندیشیدن به آینده
زیستمحیطی خود و نسلهای آینده بیاندیشیم. شاید لازم باشد از این پس، حتی سادهترین خریدها را با نگاهی جدیدتر و مسئولانهتر مدیریت کنیم.
