اجرای برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع در هرمزگان؛ از کمبود پزشک تا چالش‌های بیمه و مراقبت سلامت
نویسنده: مریم عزیزی 
به گزارش احتصاصی خبرنگار دریای اندیشه؛قائم‌پناه در این بازدید گزارشی از روند اجرای پروژه و اعتبارات اختصاص‌یافته دریافت کرد. بیمارستان ۵۳۱ تخت‌خوابی بندرعباس یکی از پروژه‌های مهم حوزه سلامت استان است که عملیات اجرایی آن از سال ۱۳۸۸ آغاز شده و قرار است تا سال ۱۴۰۶ تکمیل شود. مسئولیت اجرای این پروژه بر عهده وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی است.
این بیمارستان در زمینی به مساحت ۱۴۰ هزار مترمربع و با زیربنای ۵۶ هزار و ۵۰۰ مترمربع در هشت طبقه در حال تکمیل است و طبق آخرین آمار پیشرفت فیزیکی آن از ۸۷ درصد به ۹۱ درصد رسیده است.
در مصوبه سفر رئیس‌جمهور پزشکیان به هرمزگان یک‌هزار و ۲۰۰ میلیارد تومان اعتبار برای تکمیل این بیمارستان در نظر گرفته شده که از این میزان یک‌هزار و ۱۵۳ میلیارد تومان تخصیص یافته و میزان تخصیص اعتبار به حدود ۹۶ درصد رسیده است.
در حال حاضر بخش‌هایی از پروژه در مرحله نصب تجهیزات چهارگانه و هِلینگ قرار دارد و تکمیل فضای درمانی بیمارستان و آزمایش سیستم‌های تأسیسات برودت و موتورخانه نیز در حال انجام است. همچنین رفع نواقص بلوک‌های یک و سه از دیگر اقدامات در دست اجراست.
البته هنوز بخش‌هایی از پروژه باقی مانده است. تکمیل عملیات اجرایی بلوک دو و محوطه‌سازی و راه‌های دسترسی در کنار ساختمان‌های جانبی و آمفی‌تئاتر آموزشی از جمله کارهایی است که باید انجام شود. برای تکمیل کامل بیمارستان نیز یک‌هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان اعتبار دیگر مورد نیاز اعلام شده است.
با تکمیل بیمارستان ۵۳۱ تخت‌خوابی بندرعباس و بیمارستان ۱۶۰ تخت‌خوابی میناب سرانه تخت بیمارستانی در هرمزگان از ۱.۳۷ به ۲.۱ افزایش پیدا می‌کند و ظرفیت استان برای ارائه خدمات بستری بیشتر خواهد شد.
نشست بررسی برنامه پزشکی خانواده در اتاق بازرگانی هرمزگان
قائم‌پناه پس از بازدید از بیمارستان در ادامه برنامه‌های سفر خود به هرمزگان نشستی با موضوع بررسی روند اجرای برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع برگزار کرد. این نشست با حضور مسئولان حوزه سلامت و خبرنگاران در اتاق بازرگانی هرمزگان برگزار شد و در آن وضعیت اجرای این برنامه و مشکلات موجود مورد بررسی قرار گرفت.
در این نشست ابتدا پژمان شاهرخی رئیس دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان گزارشی از وضعیت اجرای برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع در شهرستان بندرلنگه ارائه کرد و درباره تعداد پزشکان خانواده و مراقبان سلامت و میزان ویزیت‌ها و ارجاعات تخصصی توضیح داد.
۴۹ هزار و ۴۳۹ ویزیت پزشک خانواده در بندرلنگه
شاهرخی با اشاره به جمعیت حدود ۱۴۱ هزار نفری شهرستان بندرلنگه گفت از این تعداد ۴۴ هزار نفر تحت پوشش بیمه تأمین اجتماعی هستند و ۶۷ هزار و ۸۰۷ نفر نیز بیمه سلامت دارند. همچنین ۲ هزار و ۲۲۶ نفر تحت پوشش بیمه نیروهای مسلح قرار دارند.
وی افزود حدود ۱۱ هزار نفر از جمعیت شهرستان فاقد پوشش بیمه‌ای هستند و بخشی از جمعیت نیز شامل اتباع خارجی و گروه‌های دیگری می‌شود که وضعیت بیمه‌ای آن‌ها باید پیگیری شود.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان درباره فعالیت پزشکان خانواده در شهرستان گفت در حال حاضر ۳۰ پزشک خانواده در بندرلنگه مشغول فعالیت هستند که ۲۲ نفر در مناطق روستایی و هشت نفر در مناطق شهری خدمات ارائه می‌کنند.
به گفته شاهرخی حدود ۴۰ هزار نفر از جمعیت شهری نیز به این برنامه اضافه شده‌اند و طبق الگوی پیش‌بینی‌شده باید به ازای هر سه هزار نفر یک پزشک خانواده فعالیت داشته باشد. با این حال در بخش روستایی همچنان کمبود پزشک وجود دارد.
وی با اشاره به عملکرد پزشکان خانواده در سال ۱۴۰۵ اظهار کرد از ابتدای سال تاکنون ۴۹ هزار و ۴۳۹ ویزیت توسط پزشکان خانواده انجام شده که میانگین آن حدود ۶ هزار و ۵۹۲ ویزیت در ماه بوده است.
شاهرخی ادامه داد در همین مدت چهار هزار و ۴۲۱ مورد ارجاع به سطوح تخصصی ثبت شده و برای سه هزار و ۵۶۲ مورد نیز از سوی پزشکان خانواده نوبت گرفته شده است. به این ترتیب شاخص نوبت‌گیری حدود ۸۰ درصد است و هدف برنامه این است که این عدد به پوشش کامل بیماران ارجاع‌شده نزدیک شود.
وی درباره عملکرد بیمارستان شهید بندرلنگه نیز گفت از مجموع ۱۶ هزار و ۹۵۰ ویزیت متخصصان در این بیمارستان یک‌هزار و ۳۶۸ مورد از طریق نظام ارجاع انجام شده است.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان درباره وضعیت تشکیل پرونده سلامت نیز توضیح داد که بر اساس یکی از روش‌های محاسبه حدود ۶۷ درصد جمعیت شهری دست‌کم یک‌بار توسط پزشک خانواده ویزیت شده‌اند اما اگر معیار ثبت و تأیید اطلاعات در سامانه در نظر گرفته شود این میزان حدود ۵۵ درصد است.
شاهرخی همچنین بر اهمیت انتقال اطلاعات درمانی بیماران از پزشک متخصص به پزشک خانواده تأکید کرد و گفت پس از مراجعه بیمار به متخصص باید نتیجه بررسی‌ها و روند درمان به پزشک خانواده منتقل شود تا ادامه درمان و تجویزهای بعدی با اطلاع کامل از وضعیت بیمار انجام شود.
کمبود مراقب سلامت و مشکل سامانه‌ها
رئیس دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان کمبود مراقبان سلامت را یکی از مشکلات مهم اجرای برنامه در بندرلنگه دانست و گفت طبق الگوی تعیین‌شده به ازای هر یک‌هزار و ۵۰۰ نفر جمعیت باید یک مراقب سلامت وجود داشته باشد اما در این شهرستان در حالی که به ۲۶ مراقب سلامت نیاز است تنها ۱۳ نفر فعالیت می‌کنند.
وی افزود شناسایی جمعیت و تکمیل پرونده‌های سلامت بدون تأمین نیروی انسانی مورد نیاز به‌سختی امکان‌پذیر خواهد بود و برای رسیدن به پوشش کامل جمعیت باید این کمبودها برطرف شود.
شاهرخی یکی دیگر از مشکلات اجرای نظام ارجاع را نبود ارتباط برخط و یکپارچه میان سامانه‌های بیمه‌ها و مراکز درمانی عنوان کرد.
به گفته وی در شرایط فعلی اطلاعات پزشکان خانواده و متخصصان به شکل مناسبی میان سامانه‌ها جابه‌جا نمی‌شود و همین موضوع پیگیری وضعیت بیماران و انتقال نتیجه درمان به پزشک خانواده را دشوار کرده است.
وی تأکید کرد که باید ارتباط میان سطوح مختلف خدمات درمانی بهتر شود تا مردم هنگام مراجعه از مراکز بهداشتی به مراکز تخصصی و بیمارستان‌ها با مشکل و سردرگمی روبه‌رو نشوند.
قائم‌پناه از ضرورت تشکیل پرونده سلامت گفت
در ادامه این نشست محمدجعفر قائم‌پناه معاون اجرایی رئیس‌جمهور درباره اهداف و نحوه اجرای برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع توضیح داد و گفت اولین قدم در این برنامه مشخص کردن پزشک خانواده هر فرد و اطلاع‌رسانی از طریق پیامک است تا مردم برای تشکیل پرونده سلامت مراجعه کنند.
وی افزود در این روند پزشک خانواده شرح حال و سوابق پزشکی افراد را بررسی می‌کند و وضعیت سلامت آن‌ها از جمله قند خون را مورد ارزیابی قرار می‌دهد تا مراقبت و درمان مورد نیاز هر فرد انجام شود.
قائم‌پناه با اشاره به دستاوردهای نظام شبکه بهداشت و درمان کشور گفت این نظام یکی از اقدامات مهم حوزه سلامت بوده و توانسته در سال‌های گذشته آمار مرگ‌ومیر کودکان و مادران را کاهش دهد.
وی با اشاره به آمار مرگ‌ومیر کودکان اظهار کرد در دوران دانشجویی به ازای هر هزار تولد ۱۴۰ کودک جان خود را از دست می‌دادند اما این آمار امروز به حدود هفت نفر رسیده است.
معاون اجرایی رئیس‌جمهور ادامه داد بسیاری از مشکلات مربوط به مرگ‌ومیر کودکان به‌ویژه در مناطق روستایی و همچنین مرگ مادران هنگام زایمان و بیماری‌هایی مانند کزاز با فعالیت مستمر نظام شبکه بهداشتی کاهش پیدا کرده است.
قائم‌پناه با اشاره به تغییر بیماری‌ها در جامعه گفت در گذشته بیماری‌های عفونی سهم بیشتری در مشکلات سلامت داشتند اما امروز بیماری‌های غیرواگیر مانند بیماری‌های قلبی و عروقی و دیابت بیشتر شده‌اند و به همین دلیل باید توجه بیشتری به پیشگیری و مراقبت‌های مستمر داشته باشیم.
وی با اشاره به تجربه کشورهای اروپایی و پیشرفته در اجرای نظام ارجاع افزود بسیاری از این کشورها این نظام را اجرا کرده‌اند و ما نیز باید با جدیت بیشتری آن را دنبال کنیم. هدف این است که هر پزشک خانواده مسئولیت سلامت حدود سه هزار نفر را برعهده بگیرد و وضعیت این افراد را به شکل مستمر بررسی کند.
قائم‌پناه توضیح داد پزشک خانواده باید آزمایش‌های مورد نیاز را پیگیری کند و فشار خون و قند و کلسترول افراد را بررسی کند. همچنین ارائه توصیه‌های تغذیه‌ای و ورزشی از دیگر وظایف پزشک خانواده است تا از پیشرفت بیماری‌ها جلوگیری شود.
وی برای توضیح اهمیت مراقبت‌های مستمر گفت برای مثال اگر قند خون ناشتا فردی به ۱۳۰ برسد باید پزشک او را تحت مراقبت قرار دهد و با بررسی مداوم وضعیت سلامت مانع از تشدید بیماری شود.
معاون اجرایی رئیس‌جمهور درباره اهمیت تشکیل پرونده سلامت برای جمعیت نیز اظهار کرد با تشکیل پرونده برای یک جمعیت ۱۰۰ هزار نفری می‌توان مشخص کرد چه تعداد از افراد فشار خون یا بیماری‌های دیگر دارند و چه تعداد مادر باردار و کودک نیازمند مراقبت در میان آن‌ها وجود دارد.
وی افزود پزشک خانواده با در اختیار داشتن این اطلاعات می‌تواند افراد را برای انجام آزمایش‌ها و دریافت مراقبت‌های لازم فرا بخواند و وضعیت سلامت آن‌ها را به شکل منظم پیگیری کند.
قائم‌پناه با اشاره به نقش بیمه سلامت و تأمین اجتماعی در اجرای این برنامه گفت این دو بیمه از بخش‌های مهم نظام ارجاع هستند زیرا با افزایش بیماری‌ها هزینه‌های درمان نیز بیشتر می‌شود.
وی ادامه داد مردم به جای مراجعه مستقیم به پزشکان متخصص و بیمارستان‌ها باید متناسب بانیاز خود از مسیر پزشک خانواده خدمات دریافت کنند تا هم از سردرگمی آن‌ها جلوگیری شود و هم هزینه‌های غیرضروری درمان کاهش پیدا کند.
ضرورت همکاری بیمه‌ها در اجرای نظام ارجاع
معاون اجرایی رئیس‌جمهور در بخش دیگری از صحبت‌های خود به مشکلات اجرای برنامه اشاره کرد و گفت برای رفع این مشکلات جلساتی با بیمه سلامت و تأمین اجتماعی برگزار می‌شود و موضوع پرداخت سرانه به ازای تشکیل پرونده و مراقبت از افراد نیز مورد توافق و پیگیری قرار گرفته است.
وی تأکید کرد بر اساس قوانین و مقررات بیمه‌ها باید در خرید راهبردی خدمات سلامت مشارکت داشته باشند و بر عملکرد پزشکان خانواده و سیستم‌های نظارتی نیز نظارت کنند.
قائم‌پناه با اشاره به نحوه پرداخت‌ها گفت پرداخت‌ها باید متناسب با تعداد پرونده‌های تشکیل‌شده و خدمات پیشگیرانه باشد. برای نمونه بیمه سلامت که جمعیتی حدود ۶۷ هزار نفر را تحت پوشش دارد باید وضعیت تشکیل پرونده و مراجعه افراد تحت پوشش خود را با دقت بررسی کند.
وی در پایان با تأکید بر اهمیت اجرای درست برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع گفت هرچه نظام سلامت در مناطق مختلف بهتر عمل کند هزینه‌های سنگین درمان کاهش پیدا می‌کند و مردم نیز دسترسی بهتری به خدمات بهداشتی و درمانی خواهند داشت.
