مدیرکل اوقاف و امور خیریه هرمزگان با اشاره به هزینهکرد بیش از ۸۵ میلیارد و ۳۰۰ میلیون تومان برای اجرای نیت واقفان طی یک سال گذشته، گفت: بندرعباس بیشترین موقوفات استان را دارد و میناب پس از مرکز استان در رتبه دوم قرار گرفته است.
به گزارش دریای اندیشه، حجتالاسلام والمسلمین سیدعباس مسعودی صبح شنبه در نشست با خبرنگاران، با تشریح عملکرد ادارهکل اوقاف و امور خیریه هرمزگان در حوزه اجرای نیات واقفان اظهار کرد: عمل به نیت واقفان یکی از مهمترین وظایف اوقاف است و تمام تلاش ما این است که درآمد موقوفات دقیقاً در همان مسیری هزینه شود که واقف مشخص کرده است.
وی افزود: از سال گذشته تاکنون بیش از ۸۵ میلیارد و ۳۰۰ میلیون تومان برای اجرای نیات واقفان در بخشهای مختلف هزینه شده است و این هزینهها در حوزههایی از جمله عزاداری و اطعام، آبرسانی، کمک به نیازمندان، خدماترسانی به زائران و سایر موضوعاتی که در وقفنامهها تعیین شده، انجام شده است.
مدیرکل اوقاف و امور خیریه هرمزگان با تأکید بر اینکه اوقاف مالک موقوفات نیست، بیان کرد: ما خودمان را صاحب موقوفات نمیدانیم، بلکه امین موقوفات هستیم و وظیفه داریم مطابق نیتی که واقف تعیین کرده عمل کنیم.
مسعودی ادامه داد: اگر واقف نیت کرده باشد درآمد موقوفه برای ایتام، امور علمی، فناوری، خیرات و مبرات یا موضوع دیگری هزینه شود، ما موظف هستیم همان نیت را اجرا کنیم و اجازه نداریم منابع آن موقوفه را برخلاف نیت واقف در جای دیگری هزینه کنیم.
منازل مسکونی موقوفه درآمد چندانی ندارند
وی با اشاره به وضعیت برخی رقبات موقوفه اظهار کرد: در برخی موارد، بهویژه منازل مسکونی، درآمد حاصل از اجاره به اندازهای نیست که حتی هزینههای سالانه نگهداری و تعمیرات ملک را پوشش دهد.
مدیرکل اوقاف و امور خیریه هرمزگان افزود: برای مثال ممکن است یک منزل مسکونی سالانه حدود ۱۲۰ میلیون تومان درآمد اجاره داشته باشد، اما هزینههای تعمیر، نگهداری و سایر مخارج آن بخش قابل توجهی از این درآمد را مصرف کند و در نهایت موقوفه از نظر اقتصادی مقرونبهصرفه نباشد.
مسعودی خاطرنشان کرد: تلاش ما این است که در چارچوب ضوابط شرعی و قانونی، این نوع موقوفات را به سمت فعالیتهایی هدایت کنیم که درآمد پایدارتر و بیشتری برای اجرای نیت واقف ایجاد کند.
احیای موقوفات راکد در دستور کار اوقاف
وی با اشاره به وجود موقوفات متعدد در نقاط مختلف هرمزگان گفت: برخی موقوفات در سالهای گذشته به دلیل درآمد پایین، بیتوجهی یا مشکلات حقوقی کمتر مورد توجه قرار گرفتهاند، اما امروز ارزش بسیاری از این املاک افزایش یافته و همین موضوع مسئولیت ما را برای حفظ و احیای آنها سنگینتر کرده است.
مدیرکل اوقاف و امور خیریه هرمزگان تصریح کرد: بخشی از موقوفات در اختیار مردم و بخشی نیز در تصرف دستگاهها قرار دارد که آزادسازی آنها گاهی با تبعات اجتماعی و مشکلات حقوقی همراه است.
وی افزود: سیاست ما این است که تا حد امکان با مردم تعامل داشته باشیم و به جای ایجاد مشکل، با آنها به عنوان یک طرف قرارداد وارد مذاکره شویم تا ضمن حل مسائل موجود، موقوفه بودن املاک نیز حفظ شود.
مسعودی با بیان اینکه موقوفه ذاتاً ماندگار است، گفت: بسیاری از اموال در طول زمان میان افراد تقسیم میشوند، ارث تقسیم میشود و اموال میتواند خرید و فروش یا هدیه داده شود، اما موقوفه قابل تقسیم نیست و باید در جایگاه خود باقی بماند.
وی اضافه کرد: در مواردی که به دلایلی مانند پیشروی دریا یا از بین رفتن کامل موضوع وقف، امکان استفاده از موقوفه وجود نداشته باشد، باید با رعایت ضوابط قانونی، موقوفه به ملک دیگری تبدیل شود تا اصل وقف همچنان حفظ شود.
ضرورت بهروزرسانی نیات واقفان متناسب با نیازهای جامعه
مدیرکل اوقاف و امور خیریه هرمزگان همچنین بر ضرورت توجه به نیازهای جدید جامعه در وقف تأکید کرد و گفت: برخی نیات مربوط به سالهای گذشته امروز کاربرد کمتری دارند و در این زمینه رسانهها میتوانند نقش مهمی در هدایت افکار عمومی و معرفی نیازهای جدید جامعه به واقفان داشته باشند.
مسعودی، علم، فناوری، اشتغال و ازدواج را از جمله نیازهای مهم امروز جامعه برشمرد و افزود: باید زمینهای فراهم شود که واقفان جدید با توجه به نیازهای روز جامعه اقدام به وقف کنند.
وی با اشاره به نمونهای از تغییر رویکرد در بهرهبرداری اقتصادی از موقوفات اظهار کرد: در یک مورد، سرقفلی یک مغازه که درآمد ماهانه آن حدود ۷۰ میلیون تومان بود، واگذار و منابع حاصل از آن برای احداث کارخانه هزینه شد.
مدیرکل اوقاف و امور خیریه هرمزگان ادامه داد: در آن مغازه نهایتاً دو نفر مشغول به کار بودند، اما کارخانه ایجادشده به صورت مستقیم و غیرمستقیم برای حدود ۲۰۰ نفر اشتغال ایجاد کرده است.
رسانهها در شناسایی و احیای موقوفات نقشآفرین باشند
مسعودی از رسانهها به عنوان زبان گویای جامعه و دستگاههای اجرایی یاد کرد و گفت: اصحاب رسانه میتوانند علاوه بر اطلاعرسانی، در هدایت و فرهنگسازی وقف نیز نقشآفرین باشند و مردم را نسبت به نیازهای جدید جامعه و ظرفیتهای وقف آگاه کنند.
وی همچنین خواستار مشارکت مردم در شناسایی موقوفات شد و گفت: در برخی مناطق، افراد قدیمی و معتمدان محلات اطلاعاتی درباره موقوفات دارند که ممکن است این اطلاعات در اختیار اوقاف نباشد.
وی افزود: در برخی موارد پس از بررسی مشخص شده که زمین مورد اشاره واقعاً موقوفه بوده، اما اطلاعات آن به ثبت نرسیده است.
مسعودی تأکید کرد: ثبت موقوفات اهمیت زیادی دارد و هر فردی که اقدام به وقف میکند باید نسبت به ثبت رسمی آن نیز اقدام کند تا موقوفه در گذر زمان ناشناخته نماند و امکان صیانت از آن فراهم باشد.
بندرعباس نخست و میناب دوم در تعداد موقوفات هرمزگان
مدیرکل اوقاف و امور خیریه هرمزگان در پاسخ به پرسشی درباره پراکندگی موقوفات در شهرستانهای استان اظهار کرد: از نظر تعداد موقوفات، بندرعباس در رتبه نخست قرار دارد و میناب پس از مرکز استان بیشترین موقوفات هرمزگان را در اختیار دارد.
وی ادامه داد: پس از بندرعباس و میناب، شهرستانهای رودان، حاجیآباد، قشم، بندرلنگه، بشاگرد، پارسیان و بستک از نظر تعداد موقوفات در رتبههای بعدی قرار دارند.
مسعودی با اشاره به تفاوت میان تعداد موقوفات و میزان درآمد آنها گفت: صرفاً بالا بودن تعداد موقوفات یک شهرستان به معنای بالا بودن درآمد آن نیست و برخی موقوفات تعداد زیادی رقبه دارند، اما درآمد قابل توجهی برای موقوفه ایجاد نمیکنند و حتی هزینههایی نیز به همراه دارند.
وی بیان کرد: برای نمونه، در یکی از روستاهای بستک موردی وجود داشت که سالها یک خودرو به عنوان موقوفه ثبت شده بود، اما با وجود گذشت سالهای طولانی، این موقوفه درآمدی برای ما ایجاد نکرده و حتی موضوعات حقوقی و هزینههایی را نیز به دنبال داشته است.
برنامه اوقاف برای احیای آبانبارهای موقوفه
مدیرکل اوقاف و امور خیریه هرمزگان همچنین با اشاره به وجود آبانبارهای موقوفه در استان گفت: با توجه به توسعه منابع آبی و اجرای طرحهای آبرسانی، بسیاری از آبانبارهای قدیمی دیگر مانند گذشته مورد استفاده قرار نمیگیرند.
مسعودی افزود: با این حال، برای این آبانبارها برنامههایی در نظر گرفته شده است و امیدواریم با توجه به افزایش بارندگیها و پر شدن منابع آب، بتوان از ظرفیت آنها برای توسعه کشاورزی در اطراف این موقوفات استفاده کرد.
وی ادامه داد: یکی از برنامههای ما این است که در صورت امکان، زمینهای اطراف منابع آب موقوفه را برای فعالیتهای کشاورزی فعال کنیم تا کشاورزان بتوانند از آب موجود برای تولید استفاده کنند.
مسعودی خاطرنشان کرد: البته نخستین مرحله در این مسیر، شناسایی، ثبت و تعیین تکلیف اسناد این موقوفات است و دریافت سند برای برخی از آنها زمانبر و دشوار است، اما این موضوع در دستور کار قرار دارد.
اوقاف مالک موقوفات نیست
مسعودی در بخش دیگری از سخنان خود درباره نحوه مدیریت موقوفات گفت: اوقاف اصولاً خود را متولی همه موقوفات نمیداند و واقف میتواند مطابق ضوابط، فردی را که صلاح میداند به عنوان متولی تعیین کند.
وی خاطرنشان کرد: نقش اوقاف در این زمینه نظارت است تا حقوق واقف و مفاد وقفنامه رعایت شود و نیت واقف به درستی اجرا شود.
کمکرسانی اوقاف در جریان جنگ
مدیرکل اوقاف و امور خیریه هرمزگان با اشاره به شرایط ایجادشده در جریان جنگ اخیر گفت: موقوفات استان در جریان این حوادث آسیب گستردهای ندیدند و تنها در یک مورد، کارخانهای که پیش از این به آن اشاره شد، در معرض آسیب قرار گرفت.
مسعودی افزود: در نقطه مقابل، تکالیف و مسئولیتهای جدیدی برای اوقاف ایجاد شد و در حوزه کمکرسانی تلاش کردیم در حد توان وارد میدان شویم.
وی ادامه داد: در یکی از اقدامات، برای آبرسانی و کمک به مناطق مورد نیاز، یک دستگاه تریلی آب از شیراز خریداری شد و در کنار آن نیز در حوزههای مختلف کمکرسانی انجام گرفت.
مدیرکل اوقاف هرمزگان با اشاره به برخی فعالیتهای اوقاف در شرایط خاص امنیتی گفت: بخشی از اقدامات انجامشده در این حوزه به دلیل مسائل امنیتی قابل بیان نیست، اما اوقاف در حد توان خود در کنار نیروهای مسلح و مجموعههای استانی برای انجام وظایف و کمکرسانی حضور داشته است.
کمک به اتباع افغانستانی در هرمزگان
مسعودی همچنین با اشاره به بازدیدهای انجامشده از محل زندگی کارگران افغانستانی در استان گفت: در جریان این سرکشیها با افرادی مواجه شدیم که شرایط بسیار سختی دارند و شبانهروز در شرایط دشوار مشغول کار هستند.
وی افزود: برخی از این افراد از استانهایی مانند مازندران و تهران به هرمزگان آمدهاند و در شرایط آبوهوایی بسیار سخت منطقه مشغول کار و زندگی هستند.
مدیرکل اوقاف و امور خیریه هرمزگان بیان کرد: وقتی با برخی از این افراد صحبت میکنیم، میبینیم که خانوادههای خود را در شهرهای دیگر گذاشتهاند و برای تأمین معاش در شرایط سخت هرمزگان کار میکنند.
مسعودی خاطرنشان کرد: وظیفه ما این است که در حد توان در کنار این افراد باشیم و در این زمینه با همراهی مجموعههای استانی و نیروهای سپاه نیز اقداماتی برای کمکرسانی انجام شده است.
نیت وقف برای تولید پهپاد و تجهیزات دفاعی
مدیرکل اوقاف و امور خیریه هرمزگان با اشاره به ظرفیت وقف برای پاسخگویی به نیازهای روز کشور گفت: امروز یکی از نیازهای کشور در حوزه دفاعی، تأمین تجهیزات مورد نیاز است و حتی این امکان وجود دارد که فردی نیت وقف خود را برای تأمین هزینههای مورد نیاز در این حوزه قرار دهد.
مسعودی افزود: نیت برای ساخت یا تهیه پهپاد، موشک و تجهیزات دفاعی میتواند از جمله موضوعاتی باشد که واقفان با توجه به نیازهای امروز کشور برای آن اقدام کنند.
وی ادامه داد: بودجه نظامی کشور در مقایسه با بسیاری از کشورهای دیگر بسیار محدود است و در چنین شرایطی کمکهای مردمی میتواند نقش مهمی داشته باشد.
مدیرکل اوقاف هرمزگان گفت: اگر فردی توان مالی داشته باشد، میتواند بخشی از منابع خود را برای تهیه تجهیزات مورد نیاز دفاعی اختصاص دهد و این موضوع نیز میتواند در قالب وقف و با رعایت ضوابط مربوطه دنبال شود.
توسعه فعالیتهای اقتصادی اوقاف با تکیه بر تولید
مسعودی با تشریح بخشی از فعالیتهای اقتصادی و اجتماعی اوقاف و امور خیریه هرمزگان اظهار کرد: یکی از رویکردهای مهم اوقاف، استفاده از ظرفیت موقوفات برای کمک به تولید داخلی، ایجاد اشتغال و ارائه خدمات به جامعه هدف است.
وی با اشاره به فعالیت اوقاف در حوزه آبزیپروری افزود: قفسهای پرورش ماهی در دریا از جمله ظرفیتهایی است که اوقاف در آن ورود کرده و امروز به تولید ماهی و تأمین بخشی از نیازهای غذایی کشور کمک میکند.
تأسیس کارخانه فرآوری آلوئهورا در هرمزگان
مدیرکل اوقاف و امور خیریه هرمزگان با اشاره به ظرفیت بالای استان در کشت آلوئهورا گفت: اوقاف در سالهای گذشته حدود ۱۶ هکتار مزرعه آلوئهورا در استان ایجاد کرده بود، اما خامفروشی این محصول درآمد قابل توجهی برای کشاورزان نداشت و بخشی از مزارع نیز از بین رفت.
مسعودی ادامه داد: برای جلوگیری از خامفروشی و ایجاد ارزش افزوده، احداث کارخانه فرآوری آلوئهورا در زمینی به مساحت پنج هزار مترمربع در دستور کار قرار گرفت.
وی خاطرنشان کرد: این کارخانه اکنون تجهیز شده و امیدواریم طی یکی دو ماه آینده به بهرهبرداری برسد.
مسعودی با بیان اینکه آلوئهورا قابلیت استفاده در تولید حدود ۲۰۰ محصول را دارد، گفت: شرایط اقلیمی هرمزگان برای کشت این محصول بسیار مناسب است و با راهاندازی کارخانه، مزارع آلوئهورا نیز دوباره توسعه پیدا کردهاند.
وی افزود: اوقاف پاجوش آلوئهورا را در اختیار کشاورزان قرار میدهد و محصول تولیدی آنها نیز با قیمت مناسب از سوی اوقاف خریداری میشود تا زنجیره تولید از مرحله کشت تا فرآوری تکمیل شود.
ورود اوقاف به صنایع دانشبنیان
مسعودی با اشاره به ورود اوقاف به حوزههای مختلف صنعتی و دانشبنیان اظهار کرد: اوقاف در حوزه صنایع نفت نیز ورود جدی داشته و با همکاری شرکتهای دانشبنیان، تولید برخی تجهیزات مورد نیاز صنعت نفت که پیش از این تنها توسط آمریکا تولید میشد، در داخل کشور محقق شده است.
وی ادامه داد: در حوزه تجهیزات پزشکی و ساخت پروتز نیز فعالیتهایی با همکاری مجموعههای دانشبنیان در استان فارس انجام شده و پروتزهای دندان، استخوان جمجمه، پا و سایر تجهیزات با هزینهای حدود یکسوم قیمت بازار در اختیار مردم قرار میگیرد.
مسعودی از فعالیت اوقاف در حوزههای دارویی، صنایع خودرو و قطعات خودرو، صنایع غذایی، دامداری و باغداری نیز خبر داد و گفت: تلاش ما این است که از تمامی ظرفیتهای موقوفات برای تولید و خدمترسانی استفاده کنیم.
وی با اشاره به ظرفیت زمینهای موقوفه برای تولید انرژی خورشیدی افزود: حتی زمینهایی که امکان استفاده کشاورزی ندارند و خریداری برای آنها وجود ندارد، میتوانند به مزرعه تولید برق خورشیدی تبدیل شوند و از این طریق ظرفیتهای بلااستفاده موقوفات نیز فعال شود.
۶۰ کارمند برای مدیریت بیش از ۲۵۰۰ موقوفه
مدیرکل اوقاف و امور خیریه هرمزگان با اشاره به گستردگی موقوفات استان گفت: مجموعه اوقاف هرمزگان تنها حدود ۶۰ کارمند دارد، در حالی که بیش از ۲۵۰۰ موقوفه شناسایی شده و تعداد رقبات نیز از هفت هزار مورد فراتر رفته است؛ بنابراین طبیعی است که با این تعداد نیروی انسانی، رسیدگی به همه امور با دشواری همراه باشد.
وی افزود: برای جبران این کمبود و افزایش نظارت و بهرهوری، طرح «امین موقوفات» با پیشنهاد سازمان اوقاف در استان اجرا شده و موقوفات نیز به صورت بلوکی تقسیم شدهاند.
مسعودی گفت: در قالب این طرح، افراد بازنشسته، باتجربه و متخصص در حوزههای مختلف از جمله امور ثبتی، حقوقی و مالی به عنوان امین موقوفات فعالیت میکنند و با بررسی اسناد و وضعیت موقوفات، برای احیای موقوفات راکد و تعیین تکلیف رقباتی که سالها مورد بهرهبرداری قرار نگرفتهاند، اقدام میکنند.
وی با بیان اینکه تاکنون ۲۵ امین به مجموعه همکاران اوقاف اضافه شدهاند، اظهار کرد: پیشبینی ما این است که فعالیت امین موقوفات بتواند درآمد سالانه موقوفات استان را حدود یکونیم تا دو برابر افزایش دهد.
احیای رقبات و جلوگیری از تضییع حقوق موقوفات
مسعودی با اشاره به نمونههایی از احیای رقبات موقوفه گفت: در بندرعباس مغازهای وجود داشت که حدود ۱۴ سال مورد توجه و بهرهبرداری مناسب قرار نگرفته بود که امین موقوفات وارد عمل شد و علاوه بر احیای آن، موضوع معوقات ۱۴ ساله را نیز پیگیری کرد.
وی همچنین بر ضرورت ثبت رسمی موقوفات تأکید کرد و گفت: با توجه به اجرای قانون الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول و محدودیت زمانی پیشبینیشده، ثبت موقوفات اهمیت زیادی دارد.
مسعودی افزود: اگر زمین موقوفه بهموقع ثبت و نقشه آن در سامانه کاداستر درج نشود، ممکن است فرد دیگری برای ثبت آن اقدام کند و خارج کردن ملک از این وضعیت، فرآیندی دشوار و زمانبر خواهد بود.
راهاندازی دفتر مشاوره وقف در حسینیه سیدمظفر
مدیرکل اوقاف و امور خیریه هرمزگان از راهاندازی دفتر مشاوره وقف در حسینیه سیدمظفر خبر داد و گفت: این دفتر روز دوشنبه افتتاح میشود و هدف آن ارائه مشاوره به افرادی است که قصد وقف دارند تا ضمن آشنایی با احکام و مقررات، نیت و وقف خود را به شکل صحیح و ماندگار ثبت کنند.
وی با اشاره به تأثیر اطلاعرسانی درباره آثار وقف اظهار کرد: در جریان فعالیت موکب اوقاف در سامرا، فردی که پیش از این ملکی را وقف کرده بود اما نیت مشخصی برای آن ثبت نکرده بود، پس از مشاهده تابلوهای معرفی موقوفات و نحوه هزینهکرد درآمد آنها، تصمیم گرفت دو ملک دیگر خود را نیز وقف کند.
تلاش برای ترویج فرهنگ وقف میان جوانان
مسعودی همچنین از اجرای طرح «یاوران وقف» در میان دانشجویان و دانشآموزان خبر داد و گفت: در قالب این طرح تلاش میشود جوانان و نوجوانان با فرهنگ وقف آشنا شوند و به مبلغان این فرهنگ در خانوادهها تبدیل شوند.
وی افزود: در همین راستا مذاکراتی با دانشگاه آزاد اسلامی انجام شده تا کمیته مشترکی با هدف توسعه فرهنگ وقف در میان دانشجویان تشکیل شود و پایاننامههایی که با موضوع وقف تهیه میشوند نیز مورد حمایت و تشویق قرار گیرند.
وی ادامه داد: با دانشگاه هرمزگان، حوزههای علمیه، اصناف و گروههای مختلف نیز نشستهای تخصصی وقف برگزار خواهد شد تا مسائل مرتبط با وقف برای مردم و اقشار مختلف جامعه تبیین شود.
اطلاعرسانی راهکار رفع شبهات درباره وقف
مدیرکل اوقاف هرمزگان یکی از مشکلات موجود در حوزه وقف را کمبود اطلاعرسانی دانست و گفت: پرسشها و ابهامات زیادی درباره وقف و نحوه هزینهکرد درآمد موقوفات در جامعه وجود دارد و بخش عمده این مسائل ناشی از نبود اطلاعات کافی است.
وی تأکید کرد: حتی گاهی مسئولان نیز درباره وظایف و اختیارات اوقاف اطلاع کافی ندارند و درخواستهایی مطرح میشود که خارج از نیت واقف است.
مسعودی تصریح کرد: درآمد هر موقوفه باید دقیقاً در همان مسیری هزینه شود که واقف تعیین کرده است و اوقاف نمیتواند درآمد یک موقوفه را برخلاف نیت واقف در جای دیگری هزینه کند.
وقف؛ اندیشیدن به فردای جامعه
وی در پایان با تأکید بر اهمیت وقف در آینده جامعه گفت: واقف کسی است که تنها به امروز خود نمیاندیشد، بلکه به فردای جامعه فکر میکند و کاری انجام میدهد که ممکن است سالها و حتی قرنها بعد، مردم از برکت آن بهرهمند شوند.
مسعودی خاطرنشان کرد: نگاه واقفان به آینده و آثار ماندگار عمل خیر، یکی از زیباترین جلوههای فرهنگ وقف است و باید این فرهنگ بیش از گذشته در جامعه ترویج و نهادینه شود.
