به گزارش اختصاصی دریای اندیشه؛سال تحصیلی با وعدهای همراه بود که قرار بود طعمش برای دانشآموزان شیرین باشد؛ وعده توزیع منظم شیر در مدارس ابتدایی سراسر کشور. مسئولان وزارت آموزش و پرورش اعلام کردند طرح ملی توزیع شیر پس از وقفههای چندساله، بار دیگر با تأمین اعتبار و هماهنگی دستگاههای مرتبط اجرا خواهد شد. قرار بود دانشآموزان دستکم دو نوبت در هفته شیر رایگان دریافت کنند؛ برنامهای که با هدف ارتقای سلامت، جبران کاهش مصرف لبنیات و تقویت تمرکز تحصیلی طراحی شده بود.
اما در استان هرمزگان، این وعده تا هفتهها و ماهها بعد از شروع سال تحصیلی، رنگ اجرا به خود نگرفت. نه خبری از کارتنهای شیر در مدارس بود و نه از برنامه زمانبندیشدهای که پیشتر اعلام شده بود. حالا پرسش اصلی خانوادهها این است: چه شد آن وعدهای که با اطمینان از تریبونهای رسمی اعلام شد؟
وعدهای با پشتوانه ملی
طرح توزیع شیر مدارس سابقهای بیش از دو دهه دارد. این برنامه نخستینبار در دهه ۱۳۷۰ با هدف بهبود شاخصهای تغذیهای کودکان آغاز شد و در سالهای مختلف با وقفهها و بازگشتهای مکرر همراه بود. در تازهترین نوبت، مسئولان آموزش و پرورش اعلام کردند با پیشبینی بودجه در قوانین بالادستی و هماهنگی با دستگاههای تولیدی، اجرای آن در سال تحصیلی جاری قطعی است.
در نشستهای رسمی، از «پوشش سراسری» و «عدالت تغذیهای» سخن گفته شد؛ عباراتی که امید ایجاد کرد این بار برنامه بدون تبعیض جغرافیایی اجرا شود. با این حال، گزارشهای میدانی از هرمزگان نشان میدهد دانشآموزان این استان از دریافت شیر مدرسه محروم ماندند یا با تأخیرهای طولانی مواجه شدند
مدارس بدون سهمیه
بررسیهای خبرنگار ما در چند مدرسه ابتدایی نشان میدهد تا هفتهها پس از آغاز رسمی طرح، هیچ سهمیهای به مدارس تخصیص نیافته بود. مدیر یکی از مدارس دولتی بندرعباس میگوید: «از ما خواستند آمار دانشآموزان را اعلام کنیم و فضای نگهداری را آماده کنیم، اما پس از آن خبری نشد.
در برخی مدارس حتی بخشنامههای داخلی برای آمادهسازی اجرا شد؛ اما زنجیره تأمین هرگز کامل نشد. این در حالی است که در چند استان دیگر کشور، گزارشهایی از آغاز محدود توزیع منتشر شد و همین مسئله، پرسش درباره چرایی عقبماندن هرمزگان را پررنگتر کرد.
دلایل اعلامی؛ از بودجه تا قرارداد
مسئولان استانی در گفتوگوهای غیررسمی به «مشکلات تأمین اعتبار»، «نهایی نشدن قرارداد با شرکتهای لبنی» و «چالشهای حملونقل» اشاره میکنند. برخی منابع نیز از اختلافنظر میان دستگاههای اجرایی درباره قیمت تمامشده هر بسته شیر خبرمیدهند.
کارشناسان میگویند اجرای چنین طرحی نیازمند سه ضلع هماهنگ است: تخصیص بهموقع بودجه، انعقاد قرارداد شفاف با تولیدکنندگان و شبکه توزیع کارآمد. اختلال در هر یک از این اضلاع، کل برنامه را متوقف میکند. به نظر میرسد در هرمزگان، هر سه ضلع با چالش مواجه بوده است.
هرمزگان؛ استانی با حساسیت تغذیهای بالا
هرمزگان بهدلیل شرایط اقلیمی، پراکندگی جمعیت و برخی شاخصهای اقتصادی، از استانهایی است که برنامههای حمایتی در آن اهمیت دوچندان دارد. بسیاری از خانوادهها در مناطق روستایی و حاشیهای، توان خرید منظم لبنیات را ندارند و مدرسه میتواند نقشی جبرانی ایفا کند.
یک کارشناس تغذیه در بندرعباس میگوید: «کاهش مصرف لبنیات در سالهای اخیر محسوس بوده است. وقتی قیمتها بالا میرود، نخستین کالایی که از سبد خانوار حذف میشود شیر و لبنیات است. برنامه مدرسه میتوانست بخشی از این کمبود را جبران کند.
صدای خانوادهها
مادر یکی از دانشآموزان کلاس سوم ابتدایی میگوید: امسال اعلام کردندهفتهای دو بار شیر میدهند. بچهام هر روز میپرسید امروز شیر میدهند؟ اما هیچوقت ندادند.» پدری در بندرعباس نیز معتقد است مسئله فقط یک بسته شیر نیست: «موضوع اعتماد است. وقتی مسئولان قول میدهند و اجرا نمیشود، خانوادهها احساس میکنند برنامهریزی دقیقی وجود ندارد.
تأثیر بر عدالت آموزشی
کارشناسان حوزه آموزش معتقدند تغذیه مناسب با عملکرد تحصیلی رابطه مستقیم دارد. دانشآموزی که صبحانه کامل دریافت نکرده و در مدرسه نیز از برنامه تغذیهای محروم است، تمرکز و انرژی کمتری خواهد داشت.
در استانهایی با سطح درآمد پایینتر، طرحهای حمایتی مانند توزیع شیر میتواند شکاف تغذیهای میان دهکها را کاهش دهد. اجرا نشدن این برنامه در هرمزگان، عملاً به معنای تداوم این شکاف است.
چالش لجستیک در اقلیم گرم
برخی مسئولان، گرمای هوا و ضرورت حملونقل سردخانهای را از دلایل تأخیر عنوان میکنند. هرمزگان باتابستانهای طولانی و دمای بالا، نیازمند زنجیره سرد مطمئن برای نگهداری لبنیات است.
با این حال، کارشناسان میگویند این مسئله از پیش قابل پیشبینی بوده و نمیتواند توجیهکننده توقف کامل برنامه باشد.زیرساختهای توزیع مواد غذایی در استان وجود دارد و با برنامهریزی دقیق، امکان اجرای طرح فراهم بود.
مسئله شفافیت
یکی از انتقادهای اصلی، نبود اطلاعرسانی شفاف درباره زمان دقیق آغاز یا علت تعویق است. خانوادهها و حتی مدیران مدارس، اغلب از طریق رسانهها یا شایعات محلی در جریان تغییرات قرار گرفتهاند.
نگاه کارشناسی؛ فراتر از یک لیوان شیر
اقتصاددانان حوزه رفاه اجتماعی معتقدند برنامههایی مانند توزیع شیر مدارس، هزینه نیست بلکه سرمایهگذاری است. هر ریال هزینه برای بهبود تغذیه کودکان، در بلندمدت با کاهش هزینههای درمانی و افزایش بهرهوری جبران میشود.
از این منظر، تأخیر یا عدم اجرا نهتنها پیامد تغذیهای بلکه پیامد اقتصادی نیز دارد. در استانی مانند هرمزگان که بخشی از جمعیت آن با چالشهای معیشتی روبهروست، حذف یک برنامه حمایتی میتواند آثار مضاعفی داشته باشد.
تجربه سالهای گذشته
طرح شیر مدارس در دورههای قبلی نیز با وقفههایی همراه بوده است. گاهی کمبود اعتبار و گاهی اختلاف بر سر قیمت خرید، اجرای آن را متوقف کرده است. با این حال، در هر بازگشت دوباره، مسئولان وعده دادهاند اینبار اجرای پایدار و بدون وقفه خواهد بود.
اتفاق امسال در هرمزگان نشان میدهد همچنان حلقهای از زنجیره سیاستگذاری دچار ضعف است؛ حلقهای که میان تصمیمگیری ملی و اجرای استانی قرار دارد.
مطالبهگری محلی
در هفتههای اخیر، برخی فعالان اجتماعی خواستار تعیین تکلیف روشن درباره سرنوشت طرح شدهاند. آنها تأکید میکنند یا باید زمان دقیق آغاز اعلام شود یا منابع جایگزین برای حمایت تغذیهای دانشآموزان در نظر گرفته شود. به گفته یکی از اعضای شورای آموزشوپرورش استان، مردم انتظار دارند وقتی برنامهای ملی اعلام میشود، استانها نیز سهم برابر داشته باشند.
قول توزیع شیر در مدارس، برای بسیاری از خانوادهها تنها یک وعده تغذیهای نبود؛ نمادی از توجه دولت به سلامت نسل آینده بود. در هرمزگان، اما این وعده تا این لحظه به اجرا نرسیده و دانشآموزان همچنان در انتظارند.
مسئولان باید بهروشنی توضیح دهند چرا برنامهای که با اطمینان اعلام شد، در این استان عملیاتی نشد و چه زمانی قرار است اجرا شود. شفافیت، پاسخگویی و برنامهریزی دقیق میتواند این انتظار را به پایان برساند.
تیتر امروز روزنامه، بازتاب پرسشی است که در حیاط مدارس هرمزگان شنیده میشود:
قول دادند؛ پس شیر کو؟
