صیادان در جدال با دریا
به گزارش اختصاصی روزنامه دریای اندیشه ،در گوشهای از کشور، زندگی با ریتم معمول خود جریان دارد؛ بازارها بازند، کسبوکارها فعالیت میکنند و بسیاری از شهروندان دور از فضای مستقیم ناامنی، روزهایشان را سپری میکنند؛ اما در جنوب، جایی که خلیج فارس بخشی از هویت، اقتصاد و نان سفره مردم است، زندگی همیشه به همین سادگی پیش نمیرود. اینجا حتی در روزهایی که سایه جنگ بر منطقه سنگینی میکند، قایقها باید به آب بزنند، تورها باید گسترده شوند و مردانی که معیشتشان به دریا گره خورده، میان نگرانیهای امنیتی، محدودیتهای اقتصادی و خطرهای شغلی، برای تأمین نان خانوادههایشان تلاش کنند.
هرمزگان، سرزمین مردمانی است که سالهاست با گرما، شرجی، فاصلههای طولانی، کمبود امکانات و دشواریهای اقتصادی کنار آمدهاند؛ اما شرایط جنگی، فشار تازهای بر دوش این مردم گذاشته است. در حالی که بخش مهمی از زندگی اقتصادی و اجتماعی برخی مناطق کشور با آرامش بیشتری دنبال میشود، مردم جنوب در جغرافیایی زندگی میکنند که تحولات امنیتی و نظامی منطقه میتواند مستقیماً بر شغل، درآمد، رفتوآمد و حتی دسترسی آنان به ابتداییترین نیازهای زندگی اثر بگذارد.
صیادانی که حتی در روزهای دشوار دست از کار نمیکشند
برای صیاد هرمزگانی، دریا فقط یک منظره زیبا یا جاذبه گردشگری نیست؛ دریا محل کار، سرمایه زندگی و تنها راه تأمین معاش بسیاری از خانوادههاست. صیادی شغلی نیست که بتوان بهسادگی آن را متوقف کرد و منتظر بازگشت شرایط عادی ماند. توقف فعالیت در این حرفه، به معنای قطع درآمد روزانه خانوادههایی است که هزینه زندگیشان به صید وابسته است.
صیادان جنوب در شرایطی با نگرانیهای ناشی از جنگ، محدودیتهای احتمالی تردد دریایی، افزایش هزینههای سوخت، تعمیر و نگهداری شناورها و دشواری فروش محصول مواجهاند که بسیاری از آنان از پشتوانه مالی و بیمهای کافی برخوردار نیستند. برای این گروه، چند روز تعطیلی یا کاهش فعالیت دریایی ممکن است به معنای عقبافتادن اجاره خانه، بدهی به فروشندگان تجهیزات و دشواری تأمین هزینههای ضروری خانواده باشد.
با این حال، زندگی در سواحل هرمزگان متوقف نشده است. مردانی که سالها با دریا جنگیدهاند، همچنان تلاش میکنند چرخه معیشت را زنده نگه دارند؛ تلاشی که بیش از آنکه حاصل حمایتهای گسترده باشد، بر شانههای استقامت و تحمل خود مردم استوار است.
سهم جنوب از جنگ، بیشتر از سهمش از حمایتهاست
مسئله فقط صیادان نیست. در هرمزگان، زنجیرهای از مشاغل به فعالیتهای دریایی و تجاری وابسته است؛ از ملوانان و فعالان حملونقل گرفته تا کارگران بندری، صاحبان شناورها، فروشندگان تجهیزات صیادی، بازارهای محلی و کسبوکارهایی که رونقشان به گردش کالا و فعالیت بنادر وابسته است.
هر اختلال در فعالیتهای دریایی و تجاری، تنها یک عدد در آمار اقتصادی نیست؛ بلکه میتواند درآمد چندین خانواده را تحت تأثیر قرار دهد. کاهش فعالیتهای بندری، دشواری مبادلات، افزایش هزینه حملونقل و نگرانیهای ناشی از شرایط جنگی، آثار خود را بهتدریج در بازار و سفره مردم نشان میدهد.
در چنین شرایطی، انتظار میرود دولت در کنار مدیریت مسائل امنیتی و اقتصادی، برای مناطق جنوبی و بهویژه استانهایی که در مجاورت کانون تحولات قرار دارند، سیاستهای حمایتی متناسبی در نظر بگیرد؛ اما پرسش اینجاست که آیا در تصمیمگیریهای اقتصادی و حمایتی، تفاوت شرایط زندگی مردم در مناطق آرامتر با مردمی که در معرض مستقیم پیامدهای جنگ قرار دارند، به اندازه کافی دیده میشود؟عدالت حمایتی؛ چرا شرایط نابرابر، پاسخ یکسان میگیرد؟
عدالت به معنای توزیع یکسان امکانات در شرایط نابرابر نیست. وقتی یک منطقه به دلیل موقعیت جغرافیایی، شرایط امنیتی و وابستگی اقتصادی به فعالیتهای دریایی، فشار بیشتری را تحمل میکند، طبیعی است که انتظار حمایت متناسب و هدفمند نیز داشته باشد.
مردم هرمزگان نه خواهان امتیاز ویژهاند و نه انتظار دارند مشکلات دیگر مناطق کشور نادیده گرفته شود؛ مطالبه آنان روشن است: دولت واقعیتهای متفاوت زندگی در مناطق مختلف کشور را در تصمیمهای خود لحاظ کند.
نمیتوان از صیادی که فعالیتش به شرایط امنیتی دریا وابسته است، از کارگری که درآمدش با کاهش فعالیت بندر به خطر افتاده و از بازاری که رونقش به تجارت دریایی گره خورده، انتظار داشت دقیقاً با همان سازوکار حمایتی و همان میزان تابآوری اقتصادی یک شهر دور از این شرایط زندگی کند.
تسهیلات کمبهره، حمایت بیمهای، جبران خسارت درآمدی، تأمین سوخت مورد نیاز شناورها، حمایت از بازار فروش محصولات دریایی و ایجاد بستههای حمایتی ویژه برای مشاغل آسیبدیده، بخشی از اقداماتی است که میتواند فشار اقتصادی را از دوش مردم جنوب کاهش دهد.
مردمی که همیشه پای کار بودهاند، این بار حمایت میخواهند
هرمزگان در سالهای مختلف، سهم مهمی در اقتصاد ملی، تجارت خارجی، حملونقل دریایی، صیادی و تأمین نیازهای کشور داشته است. مردم این استان در سختترین شرایط نیز چرخه فعالیتهای اقتصادی را زنده نگه داشتهاند؛ اما نباید سختکوشی آنان بهانهای برای نادیده گرفتن مشکلاتشان باشد.
گاهی در سیاستگذاریها، تابآوری مردم جنوب بهگونهای تلقی میشود که گویی این مردم توان تحمل هر میزان فشار را دارند. چنین نگاهی خطرناک است؛ زیرا مقاومت و نجابت مردم نباید جایگزین مسئولیت دولت شود.
مردم هرمزگان به حمایتهای شعاری نیاز ندارند؛ آنچه اهمیت دارد، تصمیمهای اجرایی، تسهیلات قابل دسترس، جبران زیانهای اقتصادی و برنامههایی است که بتواند زندگی خانوادههای صیاد، کارگران بندری و فعالان اقتصادی را از بلاتکلیفی خارج کند.
قهرمانان خاموش جنوب؛ مردمی که دریا را رها نکردند نباید به حال خود رها شوند
در جنوب، زندگی هیچوقت منتظر پایان بحران نمیماند. هنوز آفتاب بر پهنه خلیج فارس طلوع نکرده، مردانی راهی دریا میشوند که میدانند بازگشتشان نه تضمینشده است و نه درآمدشان. صیادی برای آنان انتخابی میان چند شغل نیست؛ گاهی تنها راهی است که خانوادهای را سرپا نگه میدارد. حتی وقتی اخبار جنگ، نگرانیهای امنیتی و التهاب منطقهای بر فضای زندگی سایه میاندازد، دغدغه نان شب اجازه نمیدهد بسیاری از این مردان بهسادگی قایقهایشان را کنار ساحل متوقف کنند.
اما پشت این تصویر از تلاش و مقاومت، واقعیتی تلختر وجود دارد؛ مردمی که در روزهای سخت، از توقف زندگی جلوگیری میکنند، خودشان نیز به حمایت نیاز دارند. نمیتوان از صیاد انتظار داشت خطر را به جان بخرد، از ملوان خواست با نگرانی به کار ادامه دهد و از کارگر بندری انتظار داشت کاهش فعالیت اقتصادی را تحمل کند، اما هنگام تقسیم حمایتها، شرایط خاص این مناطق را نادیده گرفت.
مردم جنوب به تعریف و تمجید از غیرت و سختکوشیشان نیاز ندارند؛ آنان میخواهند نتیجه این همه تلاش را در تصمیمهای مسئولان ببینند. قرار نیست هر بار که بحرانی از راه میرسد، تنها سرمایه مردم هرمزگان صبر و تحملشان باشد. مقاومت مردم نباید به پوششی برای کمکاری دستگاههای مسئول تبدیل شود.
اگر شهرهای دورتر از کانون تنش، با آرامش بیشتری روزگار میگذرانند، این واقعیت نباید از نگاه سیاستگذاران پنهان بماند که هزینه زندگی در مناطق درگیر و حساس، یکسان نیست. عدالت زمانی معنا پیدا میکند که دولت برای شرایط نابرابر، پاسخهای متناسب داشته باشد؛ نه اینکه همه را با یک معیار بسنجد و از همه انتظار تحمل یکسان داشته باشد.
جنوب، سالهاست با دریا روزگار میگذراند؛ اما این بار انتظار دارد دولت نیز در روزهای دشوار، کنار مردمی بایستد که همیشه بار سنگین اقتصاد دریا را بر دوش کشیدهاند.
نویسنده: مرتضی-سلیمانی