از حق ارتباط و آموزش تا اشتغال و حضور برابر در جامعه
به گزارش اختصاصی خبرنگار دریای اندیشه؛روز جهانی ناشنوایان فرصتی است برای توجه دوباره به زندگی افرادی که اگرچه جهان را با شیوهای متفاوت تجربه میکنند اما مانند دیگر اعضای جامعه حق دارند از آموزش، اشتغال، خدمات اجتماعی، امکانات فرهنگی و فرصتهای برابر برخوردار باشند. این روز تنها مناسبتی برای یادآوری ناشنوایان نیست بلکه فرصتی برای بازنگری در نگاه جامعه به توانمندیهای آنان و بررسی موانعی است که گاهی بیش از خود ناشنوایی، مسیر حضور اجتماعی آنها را دشوار میکند.
ناشنوایی به معنای ناتوانی در زندگی اجتماعی نیست. افراد ناشنوا در سالهای مختلف ثابت کردهاند که میتوانند در حوزههای گوناگون تحصیل کنند، مهارت بیاموزند، وارد بازار کار شوند، فعالیتهای هنری و ورزشی داشته باشند و در عرصههای اجتماعی حضور پیدا کنند. آنچه در بسیاری از موارد مسیر این افراد را دشوار میکند، نبود امکانات مناسب و موانع ارتباطی است؛ موانعی که میتوان با آگاهی، آموزش و فراهم کردن زیرساختهای لازم آنها را کاهش داد.
یکی از مهمترین نیازهای افراد ناشنوا، امکان برقراری ارتباط آسان و قابل دسترس است. زبان اشاره برای بسیاری از ناشنوایان یکی از اصلیترین ابزارهای ارتباطی به شمار میرود و آشنایی جامعه با این زبان میتواند فاصله میان افراد ناشنوا و سایر اعضای جامعه را کاهش دهد. زمانی که کارکنان مراکز درمانی، آموزشی، اداری و خدماتی با شیوههای ارتباط با ناشنوایان آشنا باشند، دریافت خدمات برای این افراد نیز آسانتر خواهد شد و آنها برای انجام امور روزمره کمتر به دیگران وابسته خواهند بود.
در این میان، خانواده نخستین محیطی است که میتواند در رشد ارتباطی و اجتماعی کودک ناشنوا نقش داشته باشد. آگاهی خانواده از نیازهای کودک، پذیرش شرایط او و فراهم کردن امکان ارتباط مؤثر از سالهای ابتدایی زندگی اهمیت زیادی دارد. کودک ناشنوا زمانی که بتواند با خانواده و اطرافیان خود ارتباط برقرار کند، فرصت بیشتری برای شناخت محیط، بیان خواستهها و شکل دادن به روابط اجتماعی خود خواهد داشت. تشخیص بهموقع مشکلات شنوایی نیز از موضوعات مهم در این زمینه است. شناسایی زودهنگام کمشنوایی یا ناشنوایی میتواند به خانوادهها کمک کند تا با آگاهی بیشتری مسیر آموزشی و ارتباطی مناسب را برای کودک انتخاب کنند. هرچه حمایتهای لازم زودتر آغاز شود، زمینه برای رشد مهارتهای ارتباطی و آموزشی کودک نیز فراهمتر خواهد بود.
آموزش، یکی از اصلیترین موضوعات در مسیر توانمندسازی افراد ناشنواست. کودکان ناشنوا باید بتوانند مانند سایر کودکان از آموزش باکیفیت برخوردار شوند و شرایط آموزشی نیز متناسب با نیازهای ارتباطی آنها باشد. دسترسی به محتوای آموزشی قابل فهم، استفاده از روشهای مناسب تدریس، حضور مترجم زبان اشاره در موقعیتهای مورد نیاز و بهرهگیری از فناوریهای کمکآموزشی میتواند مسیر تحصیل را برای دانشآموزان ناشنوا هموارتر کند.
این نیاز در دورههای بالاتر تحصیلی نیز ادامه دارد. نوجوانان و جوانان ناشنوا باید امکان انتخاب رشته، ادامه تحصیل و ورود به دانشگاه را داشته باشند و محدودیتهای ارتباطی نباید مانعی برای استفاده آنها از ظرفیتهای آموزشی باشد. دسترسی به محتوای آموزشی مناسب و خدمات دانشگاهی قابل دسترس میتواند زمینه حضور بیشتر این افراد در محیطهای علمی را فراهم کند.
در کنار آموزش، اشتغال یکی دیگر از مهمترین دغدغههای افراد ناشنواست. داشتن شغل تنها به معنای دستیابی به درآمد نیست بلکه با استقلال فردی، اعتمادبهنفس و حضور فعال در جامعه ارتباط دارد. افراد ناشنوا نیز مانند دیگر شهروندان دارای مهارتها و استعدادهای مختلف هستند و میتوانند در مشاغل گوناگون فعالیت کنند. با این حال، گاهی نگاههای نادرست درباره تواناییهای آنها باعث میشود فرصتهای شغلی کمتری در اختیارشان قرار گیرد.
در بسیاری از محیطهای کاری، توانایی انجام وظایف، تخصص، دقت و مسئولیتپذیری اهمیت بیشتری از توانایی شنیدن دارد. اگر محیط کار برای ارتباط مناسب آماده باشد و ابزارهای لازم در اختیار کارکنان ناشنوا قرار گیرد، بسیاری از موانع قابل کاهش است. آگاهی کارفرمایان از توانمندیهای افراد ناشنوا نیز میتواند به ایجاد فرصتهای شغلی برابر کمک کند.
فناوری در سالهای اخیر نقش مهمی در کاهش برخی از موانع ارتباطی داشته است. ابزارهای تبدیل گفتار به متن، پیامرسانها، تماسهای تصویری، زیرنویس، تجهیزات کمکشنوایی و نرمافزارهای مختلف، راههای تازهای برای ارتباط ایجاد کردهاند. این ابزارها میتوانند در محیط آموزشی، محل کار، مراکز خدماتی و حتی ارتباطات روزمره مورد استفاده قرار گیرند. البته دسترسی آسان و مقرونبهصرفه به این فناوریها نیز موضوعی است که باید مورد توجه قرار گیرد.
دسترسی به خدمات درمانی نیز یکی دیگر از مسائل مهم است. مراجعه به پزشک، بیان علائم، دریافت توضیحات درباره روند درمان و آگاهی از توصیههای پزشکی نیازمند ارتباط دقیق است. اگر فرد ناشنوا نتواند بهراحتی با پزشک یا کارکنان درمانی ارتباط برقرار کند، روند دریافت خدمات میتواند دشوار شود. استفاده از روشهای ارتباطی مناسب و آموزش کارکنان مراکز درمانی برای تعامل با افراد ناشنوا میتواند به کاهش این مشکل کمک کند.
در کنار امکانات و زیرساختها، رفتار جامعه نیز نقش مهمی دارد. گاهی افراد ناشنوا نه به دلیل شرایط جسمی خود بلکه به دلیل نگاه نادرست اطرافیان با محدودیت روبهرو میشوند. تصور اینکه فرد ناشنوا توانایی انجام برخی امور را ندارد، نادیده گرفتن حضور او در گفتوگو یا صحبت کردن درباره او بدون تلاش برای برقراری ارتباط مستقیم، میتواند احساس انزوا ایجاد کند.
در مقابل، برخورد محترمانه و تلاش برای پیدا کردن شیوه مناسب ارتباط میتواند تجربه متفاوتی برای فرد ناشنوا ایجاد کند. لازم نیست همه افراد جامعه به زبان اشاره مسلط باشند اما آشنایی ابتدایی با این زبان و مهمتر از آن، داشتن صبر و پذیرش در هنگام برقراری ارتباط میتواند فاصلهها را کمتر کند. فرهنگ عمومی نیز باید به سمت شناخت بیشتر جامعه ناشنوایان حرکت کند. آشنایی کودکان و نوجوانان با زبان اشاره، معرفی توانمندیهای افراد ناشنوا و تولید محتوای آموزشی و فرهنگی قابل دسترس میتواند از سالهای ابتدایی زندگی، نگاه درستتری نسبت به تفاوتهای ارتباطی ایجاد کند.
رسانهها نیز در این مسیر نقش مهمی دارند. حضور افراد ناشنوا در برنامههای رسانهای، استفاده از زیرنویس و زبان اشاره و تولید محتوای قابل دسترس میتواند امکان استفاده برابر از اطلاعات را افزایش دهد. رسانه زمانی میتواند به جامعهای فراگیر کمک کند که گروههای مختلف جامعه را در تولید و دریافت محتوا در نظر بگیرد.
فعالیتهای فرهنگی و ورزشی نیز میتواند زمینه دیگری برای حضور اجتماعی افراد ناشنوا باشد. ورزش، هنر و فعالیتهای گروهی علاوه بر ایجاد فرصت برای شکوفایی استعدادها، میتواند ارتباط میان افراد مختلف جامعه را بیشتر کند. فراهم کردن محیطهای مناسب برای حضور ناشنوایان در این حوزهها، نگاه جامعه به تواناییهای آنها را نیز تغییر خواهد داد.
در نهایت، روز جهانی ناشنوایان یادآور این واقعیت است که تفاوت در شیوه ارتباط نباید به معنای تفاوت در حقوق و فرصتها باشد. فرد ناشنوا نیز مانند هر شهروند دیگری حق دارد آموزش ببیند، شغل داشته باشد، از خدمات عمومی استفاده کند، در فعالیتهای اجتماعی حضور داشته باشد و برای آینده خود تصمیم بگیرد.
آنچه بیش از هر چیز مورد نیاز است، نگاه برابر و فراهم کردن فرصتهای واقعی است. حمایت از ناشنوایان نباید به ترحم محدود شود و نباید آنها را صرفاً افرادی نیازمند حمایت دید. فراهم کردن دسترسی مناسب، آموزش، فرصت شغلی و امکان ارتباط مؤثر، در واقع کمک به استفاده از تواناییهای افرادی است که میتوانند بخش فعالی از جامعه باشند.
روز جهانی ناشنوایان میتواند فرصتی باشد برای اینکه جامعه تنها درباره ناشنوایان صحبت نکند، بلکه برای شنیدن خواستهها و نیازهای آنان نیز راههای بیشتری پیدا کند. شاید صدای بسیاری از ناشنوایان با گوش شنیده نشود اما حضور، تلاش، استعداد و خواستههای آنان بخشی از صدای جامعه است؛ صدایی که شنیدن آن به توجه، آگاهی و ایجاد فرصتهای برابر نیاز دارد.
جامعهای که برای ارتباط با همه اعضای خود راههای مختلفی فراهم میکند، جامعهای دسترسپذیرتر و انسانیتر خواهد بود. به همین دلیل، توجه به حقوق و نیازهای ناشنوایان نباید تنها به یک روز در تقویم محدود شود بلکه باید به بخشی از برنامهریزیهای آموزشی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی تبدیل شود تا تفاوت در شیوه ارتباط، مانعی برای زندگی برابر و حضور فعال در جامعه نباشد.
یکی از نکات مهم در نگهداری از این زیرساختها، توجه به وضعیت مسیرهای دسترسی در کنار خود سازههاست. بازسازی یک پل یا تونل زمانی میتواند به بهبود تردد منجر شود که مسیرهای منتهی به آن نیز از شرایط مناسب برخوردار باشند. به همین دلیل، بررسی مستمر محورهای ارتباطی، شناسایی نقاط آسیبپذیر و انجام اقدامات مورد نیاز برای حفظ ایمنی مسیرها، بخشی از فرآیند نگهداری شبکه راههای استان به شمار میرود.
از سوی دیگر، گستردگی جغرافیایی هرمزگان باعث شده است دسترسی میان مناطق مختلف استان اهمیت ویژهای داشته باشد. بخشی از جمعیت استان در مناطقی زندگی میکنند که ارتباط آنها با مراکز اصلی از طریق همین محورهای جادهای انجام میشود. حفظ پیوستگی این مسیرها و رسیدگی به زیرساختهایی مانند پلها و تونلها، میتواند در استمرار رفتوآمد و دسترسی مردم به خدمات مختلف نقش داشته باشد
