سردبیر دریای اندیشه:
مرتضی سلیمانی
پالایشگاه ستاره خلیج فارس در بندرعباس بار دیگر به یکی از نقاط کانونی سیاست تأمین بنزین کشور تبدیل شده است؛ این بار نه با افتتاح یک واحد جدید، بلکه با تغییر در ترکیب محصول نهایی. ورود ۳۳ هزار تن متانول از پتروشیمی زاگرس و اجرای طرح بلندینگ با سهم ۳ درصدی متانول، ظرفیت اعلامشده تولید بنزین این پالایشگاه را به ۴۹ میلیون لیتر در شبانهروز رسانده است؛ اقدامی که در شرایط فشار بر تراز تولید و مصرف سوخت، میتواند یک «میانبُر صنعتی» برای افزایش عرضه باشد، اما همزمان ضرورت نظارت دقیق بر کیفیت، استاندارد و آثار بلندمدت این شیوه را نیز پررنگتر میکند
ستاره دوباره خبرساز شد
در روزهایی که مسئله تأمین پایدار بنزین بیش از همیشه در مرکز توجه اقتصاد ایران قرار دارد، پالایشگاه ستاره خلیج فارس در بندرعباس از اجرای طرحی خبر داده که هدف آن افزایش حجم تولید بنزین است.
وحید قانعیفرد، مدیرعامل شرکت نفت ستاره خلیج فارس، اعلام کرده است که برای اجرای این طرح، ۳۳ هزار تن متانول از پتروشیمی زاگرس تأمین و وارد پالایشگاه شده و پس از انجام بررسیهای فنی و آزمایشهای لازم، فرآیند اختلاط متانول و بنزین یا همان «بلندینگ» به اجرا درآمده است.
براساس اعلام مدیرعامل پالایشگاه، سهم متانول در ترکیب نهایی ۳ درصد تعیین شده و محصول نهایی نیز از نظر شرکت نفت ستاره خلیج فارس، استانداردهای مورد تأیید شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی را داراست.
نتیجه این فرآیند نیز افزایش ظرفیت اعلامشده تولید بنزین پالایشگاه به ۴۹ میلیون لیتر در روز عنوان شده است.اما اهمیت این خبر فقط در عدد ۴۹ میلیون لیتر خلاصه نمیشود.
یک عدد بزرگ در قلب اقتصاد انرژی
ستاره خلیج فارس از ابتدا با مأموریت کاهش وابستگی کشور به واردات فرآوردههای استراتژیک و افزایش ظرفیت تولید بنزین ساخته شد.
این پالایشگاه با خوراک میعانات گازی فعالیت میکند و در سالهای گذشته به یکی از مهمترین مراکز تولید بنزین کشور تبدیل شده است.منابع تخصصی نیز پیش از این ظرفیت تولید بنزین آن را در محدوده ۴۷ میلیون لیتر در روز اعلام کرده بودند.
حالا اعلام ظرفیت ۴۹ میلیون لیتری نشان میدهد که حتی افزایش چند میلیون لیتری در یک پالایشگاه، برای سیاستگذار انرژی کشور اهمیت زیادی دارد.
چرا؟زیرا در اقتصاد بنزین، هر میلیون لیتر اضافه تولید در روز فقط یک عدد صنعتی نیست؛ بلکه به معنای کاهش بخشی از فشار بر شبکه تأمین، کاهش نیاز احتمالی به واردات و افزایش قدرت مدیریت بازار سوخت است.به همین دلیل، ستاره خلیج فارس را نمیتوان صرفاً یک پالایشگاه در جنوب کشور دانست.
این مجموعه عملاً یکی از قطبهای راهبردی امنیت انرژی ایران است.
۳ درصد؛ عددی کوچک با اثرگذاری بزرگ
در ظاهر، ۳ درصد شاید عدد چندان بزرگی به نظر نرسد؛ اما وقتی این درصد را در مقیاس تولید روزانه یک پالایشگاه بزرگ قرار دهیم، اهمیت آن مشخص میشود.
بر اساس اعلام شرکت نفت ستاره خلیج فارس، متانول با سهم ۳ درصدی وارد ترکیب نهایی بنزین شده است. بنابراین آنچه اتفاق افتاده، صرفاً خرید و ذخیرهسازی متانول نیست؛ بلکه این ماده به عنوان بخشی از فرآیند افزایش حجم محصول نهایی مورد استفاده قرار گرفته است.
اینجا یک نکته مهم وجود دارد: افزایش تولید اسمی بنزین الزاماً به معنای افزایش معادل ظرفیت پالایشی خوراک خام نیست.در واقع، وقتی بخشی از ماده اولیه یا ترکیب نهایی از یک محصول دیگر تأمین میشود، باید میان «افزایش ظرفیت تولید بنزین» و «افزایش ظرفیت پالایش خوراک» تفاوت قائل شد.این تمایز برای تحلیل اقتصادی بسیار مهم است.
چرا متانول؟
متانول یکی از محصولات مهم زنجیره پتروشیمی ایران است و کشور ظرفیت قابل توجهی در تولید آن دارد. استفاده از متانول در یک طرح بلندینگ، از منظر سیاست صنعتی میتواند به معنای ایجاد پیوند میان دو زنجیره مهم انرژی کشور باشد؛ زنجیره پتروشیمی و زنجیره پالایش است.در این مدل، بخشی از ظرفیت تولید متانول کشور میتواند وارد چرخه تأمین سوخت شود و از سوی دیگر، پالایشگاه میتواند با استفاده از یک ماده مکمل، حجم محصول نهایی خود را افزایش دهد.به بیان سادهتر، یک محصول پتروشیمی در کنار محصول پالایشی قرار میگیرد تا خروجی نهایی بیشتری ایجاد شود.
اما همینجا یک پرسش اساسی مطرح میشود:آیا این روش صرفاً یک راهکار کوتاهمدت برای افزایش عرضه است یا قرار است به یک الگوی پایدار در تولید بنزین کشور تبدیل شود؟
پاسخ به این سؤال نیازمند انتشار اطلاعات دقیقتر درباره هزینه، بازده اقتصادی، کیفیت محصول، پایداری فرآیند و نتایج آزمایشهای انجامشده است.
۳۳ هزار تن متانول؛ پشت این عدد چه میگذرد؟
ورود ۳۳ هزار تن متانول به پالایشگاه، یکی از مهمترین اعداد این خبر است.این حجم نشان میدهد که اجرای طرح در مقیاس آزمایشگاهی یا محدود انجام نشده و برای آن زنجیره تأمین مشخصی در نظر گرفته شده است.
متانول از پتروشیمی زاگرس تأمین شده و به پالایشگاه ستاره خلیج فارس رسیده است؛ بنابراین یک ارتباط مستقیم میان ظرفیت پتروشیمی و ظرفیت پالایشی کشور شکل گرفته است
اگر این مدل در آینده توسعه پیدا کند، میتواند نمونهای از یک سیاست گستردهتر باشد؛ سیاستی که در آن به جای نگاه جداگانه به پالایشگاه و پتروشیمی، کل زنجیره ارزش هیدروکربوری مورد توجه قرار گیرد.
البته این اتفاق زمانی میتواند از نظر اقتصادی موفق تلقی شود که هزینه نهایی هر لیتر بنزین تولیدشده، کیفیت محصول و هزینههای جانبی آن در مقایسه باگزینههای دیگر توجیهپذیر باشد.
ستاره خلیج فارس؛ ستون تأمین بنزین کشور
اهمیت پالایشگاه ستاره خلیج فارس از آنجا ناشی میشود که این مجموعه بخش بزرگی از تولید بنزین ایران را بر عهده دارد.
در سالهای گذشته ظرفیت تولید بنزین این پالایشگاه به حدود ۴۷ میلیون لیتر در روز رسیده بود و سهم آن در تأمین بنزین کشور قابل توجه بوده است.
بنابراین رسیدن ظرفیت اعلامشده به ۴۹ میلیون لیتر، حتی اگر در ظاهر تنها دو میلیون لیتر افزایش نسبت به آن عدد باشد، در مقیاس ملی قابل توجه است. دو میلیون لیتر در روز یعنی حدود ۷۳۰ میلیون لیتر در سال اگر این افزایش به طور پایدار در تمام سال حفظ شود.
این رقم به خوبی نشان میدهد که چرا هر پروژه افزایش ظرفیت در ستاره خلیج فارس میتواند برای اقتصاد سوخت کشور اهمیت داشته باشد.
اما پرسش مهمتر: کیفیت چه میشود؟
در کنار خبر افزایش تولید، یک موضوع باید بیش از هر چیز مورد توجه قرار گیرد: کیفیت.
شرکت نفت ستاره خلیج فارس اعلام کرده که پس از بررسیهای فنی و آزمایشهای لازم، محصول حاصل از بلندینگ مطابق استانداردهای مورد تأیید شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی است.این اعلام، نقطه آغاز پرسشهای تخصصی است، نه پایان آن،برای افکار عمومی و کارشناسان، انتشار جزئیات فنی میتواند اهمیت زیادی داشته باشد؛ از جمله اینکه مشخصات فیزیکی و شیمیایی بنزین نهایی چه تغییری کرده، عدد اکتان چگونه تحت تأثیر قرار گرفته، الزامات مربوط به آب و ناخالصیها چگونه کنترل شده و این محصول در چه محدودهای از استانداردهای ملی قرار دارد. هرچه اطلاعات شفافتر باشد، اعتماد عمومی نیز بیشتر خواهد شد.
زیرا بنزین مستقیماً با خودرو، موتور، شبکه توزیع، مصرفکننده و در نهایت کیفیت هوای شهرها ارتباط دارد.
نسخه هرمزگانی امنیت انرژی
برای هرمزگان، این خبر معنایی فراتر از یک خبر صنعتی دارد.
استانی که سالهاست بخش بزرگی از زیرساخت انرژی، پالایش، پتروشیمی، بندر و تجارت کشور را در خود جای داده، اکنون بار دیگر نقش خود را در تأمین یکی از حیاتیترین کالاهای اقتصاد ایران نشان میدهد.
ستاره خلیج فارس در کنار پالایشگاه نفت بندرعباس، صنایع پتروشیمی، بنادر تخصصی و زیرساختهای انرژی، بخشی از ستون فقرات اقتصاد انرژی هرمزگان را تشکیل میدهد.
این ظرفیت اما یک مطالبه جدی نیز ایجاد میکند:اگر هرمزگان یکی از اصلیترین تأمینکنندگان انرژی کشور است، سهم مردم و اقتصاد محلی از این زنجیره ارزش باید متناسب با جایگاه استان دیده شود.
اشتغال تخصصی، توسعه زیرساختهای شهری، مسئولیت اجتماعی، کاهش آلایندگی و سرمایهگذاری در مناطق پیرامونی، موضوعاتی هستند که نباید در سایه افزایش تولید فراموش شوند.
فرصت یا راهحل موقت؟
طرح جدید ستاره خلیج فارس را میتوان از دو زاویه دید.
از یک زاویه، یک اقدام هوشمندانه برای استفاده همزمان از ظرفیت پتروشیمی و پالایش کشور است؛ اقدامی که میتواند بدون ساخت یک پالایشگاه جدید، حجم بنزین قابل عرضه را افزایش دهد.
از زاویه دیگر، باید پرسید آیا چنین روشهایی میتوانند جایگزین توسعه واقعی ظرفیت پالایشی شوند؟
پاسخ روشن است: نه به طور کامل.
بلندینگ میتواند بخشی از راهکار مدیریت تراز سوخت باشد، اما مسئله بنزین ایران فقط مسئله تولید نیست.
رشد مصرف، فرسودگی ناوگان، خودروهای پرمصرف، قاچاق سوخت، الگوی حملونقل و قیمتگذاری نیز در معادله نهایی نقش دارند.اگر مصرف با سرعت بیشتری از تولید رشد کند، حتی افزایش چند میلیون لیتری تولید نیز در بلندمدت نمیتواند مشکل را حل کند.
بنزین بیشتر؛ اما با چه سیاستی؟
اکنون ستاره خلیج فارس ظرفیت اعلامشده تولید بنزین خود را به ۴۹ میلیون لیتر در روز رسانده است.
این افزایش میتواند در کوتاهمدت یک خبر خوب برای شبکه تأمین سوخت کشور باشد؛ اما اگر قرار است این اتفاق به یک دستاورد پایدار تبدیل شود، باید همزمان چند مسیر دنبال شود:
توسعه ظرفیت پالایشی واقعی، افزایش بهرهوری واحدهای موجود، کنترل مصرف، نوسازی ناوگان حملونقل، مقابله با قاچاق سوخت و شفافسازی درباره کیفیت فرآوردهها.
در غیر این صورت، کشور ممکن است در یک چرخه دائمی گرفتار شود؛ هر بار تولید را افزایش دهد، اما رشد مصرف دوباره فاصله میان عرضه و تقاضا را ایجاد کند.
ستارهای که باید روشن بماند
پالایشگاه ستاره خلیج فارس از ابتدا با یک مأموریت بزرگ وارد مدار شد: تبدیل ظرفیت انرژی کشور به فرآوردهای که مستقیماً در زندگی مردم اثر میگذارد.
امروز، ورود ۳۳ هزار تن متانول و اجرای بلندینگ ۳ درصدی، فصل تازهای از این مسیر را رقم زده است.افزایش ظرفیت اعلامشده به ۴۹ میلیون لیتر در روز، برای اقتصاد سوخت ایران یک عدد مهم است؛ اما ارزش واقعی این افزایش زمانی مشخص خواهد شد که معلوم شود این تولید با چه هزینهای، با چه کیفیتی و با چه میزان پایداری انجام میشود.
ستاره خلیج فارس حالا فقط یک پالایشگاه نیست؛ یکی از مهمترین اهرمهای امنیت سوخت ایران است و درست به همین دلیل، هر لیتر بنزینی که از این مجموعه خارج میشود، فقط ی محصول صنعتی نیست؛ بخشی از معادله اقتصاد، حملونقل و امنیت انرژی کشور است.
