در میانه بحران آب هرمزگان، پروژه بازچرخانی پساب بندرعباس حالا به پیشرفت ۸۰ درصدی رسیده؛ طرحی ۹.۵ همتی که قرار است روزانه ۸۵ هزار مترمکعب آب با کیفیت بالا را به صنایع برساند، اما تکمیل آن همچنان پشت گلوگاههای اداری و ارزی متوقف مانده است.
به گزارش اختصاصی روزنامه دریای اندیشه ؛در استانی که سالهاست با تنش آبی، افت منابع زیرزمینی و رشد فزاینده صنایع دستوپنجه نرم میکند، هر پروژه آبی میتواند سرنوشتساز باشد؛ بهویژه اگر پای «بازچرخانی فاضلاب» و تأمین آب پایدار صنایع در میان باشد. پروژه بازچرخانی پساب فاضلاب بندرعباس، حالا پس از عبور از مسیرهای پیچیده فنی، اداری و مالی، به نقطهای رسیده که میتوان آن را یکی از مهمترین طرحهای زیربنایی هرمزگان در دهه اخیر دانست.
بر اساس اعلام مدیرعامل شرکت تأمین و توسعه و زیرساخت خلیج فارس، این پروژه هماکنون به پیشرفت ۸۰ درصدی رسیده و در صورت رفع گلوگاههای ارزی، آماده ورود به فاز نهایی خواهد بود.
جهش کیفیت پساب؛ از فاضلاب خام تا آب قابل استفاده صنعتی
شهروز شجاعی مدیرعامل این شرکت، با اشاره به بهبود چشمگیر کیفیت پساب بندرعباس میگوید: در سال ۱۴۰۰، میزان «سیاُدی» (COD) فاضلاب خام شهر بندرعباس حدود ۷۲۰ میلیگرم در لیتر بود، اما امروز این عدد به ۲۵ میلیگرم در لیتر کاهش یافته است؛ رقمی که نشان میدهد پساب خروجی پروژه، به سطحی قابل اتکا برای استفاده مجدد در بخشهای صنعتی رسیده است.
کاهش این شاخص، نهتنها یک عدد فنی، بلکه نشانهای از تغییر رویکرد در مدیریت منابع آب استان است؛ رویکردی که بهجای اتکا به آبهای زیرزمینی و منابع محدود، بر بازیافت و استفاده مجدد از پساب شهری تمرکز دارد.
آب برای صنعت، نفس تازه برای منابع طبیعی
هدفگذاری اصلی پروژه، تأمین آب غیرشرب صنایع و کاهش فشار بر منابع آبی هرمزگان است؛ استانی که همزمان میزبان صنایع بزرگ و با محدودیت جدی منابع آب روبهروست. به گفته شجاعی، با بهرهبرداری کامل از این طرح، روزانه ۸۵ هزار مترمکعب و سالانه حدود ۳۱ میلیون مترمکعب آب با کیفیت بسیار بالا در اختیار صنایع قرار خواهد گرفت.
در طراحی این پروژه، نیاز آبی صنایع تا افق سال ۱۴۲۵ دیده شده؛ موضوعی که نشان میدهد این طرح صرفاً پاسخی کوتاهمدت به بحران آب نیست، بلکه بخشی از یک برنامهریزی بلندمدت برای پایداری تولید و توسعه صنعتی استان به شمار میرود.
ایمیدرو؛ موتور محرک پروژه
نقش محوری ایمیدرو در پیشبرد این پروژه، یکی از نقاط کلیدی آن است. مدیرعامل شرکت تأمین و توسعه و زیرساخت خلیج فارس با تأکید بر این موضوع میگوید: محوریت ایمیدرو باعث شد صنایع بزرگ استان پای کار بیایند و همین همراهی، پروژه را به پیشرفت فعلی رسانده است.
در حال حاضر، هفت بنگاه بزرگ اقتصادی استان شامل پالایشگاه نفت بندرعباس، صنایع ملی مس ایران، فولاد هرمزگان، صبا فولاد خلیج فارس، گندلهسازی مادکوش و فولاد ستاره سیمین، با محوریت ایمیدرو در اجرای این طرح مشارکت دارند. پروژهای که برآورد میشود تکمیل آن حدود ۹.۵ همت هزینه در بر داشته باشد و هماکنون نیز حدود ۵۰۰ نفر بهطور مستقیم در آن مشغول به کار هستند.
پروژهای که زمان از آن جلو زد
با وجود پیشرفت قابل توجه، مسیر اجرای پروژه بدون چالش نبوده است. شجاعی یکی از مهمترین دلایل تأخیر را زمانبر بودن واگذاری زمین عنوان میکند؛ فرآیندی که به گفته او حدود یکونیم سال طول کشیده است. علاوه بر آن، تأخیر در پرداخت سهمالشرکه برخی شرکتها و وقفه در تخصیص ارز از سوی بانک مرکزی، روند تکمیل پروژه را کند کرده است.
به گفته مدیرعامل این شرکت، بخش قابل توجهی از تجهیزات پروژه خریداری شده، اما واردات آنها منوط به تأمین ارز است؛ موضوعی که اکنون به یکی از گلوگاههای اصلی طرح تبدیل شده است.
لجن فاضلاب؛ از پسماند تا فرصت
یکی از بخشهای کمتر دیدهشده پروژه، مدیریت لجن فاضلاب است؛ بخشی که میتواند در صورت تکمیل، از یک پسماند پرهزینه به یک فرصت زیستمحیطی تبدیل شود. شجاعی میگوید: در بخش لجن، سازهها بهطور کامل احداث شده و حدود ۴۰ درصد تجهیزات نصب شده است. در حال حاضر، کیک لجن تولیدی روزانه طی هشت سرویس به سایت بازیافت شهرداری بندرعباس منتقل میشود.
لجن تولیدی کنونی تا ۲۵ درصد آبگیری شده و پس از انجام آزمایشهای لازم، از جمله بررسی برخی سموم، به سایت زباله انتقال مییابد. هدف نهایی اما، تکمیل این بخش و حرکت به سمت تولید کمپوست از لجن فاضلاب است؛ اقدامی که میتواند هم بار زیستمحیطی پروژه را کاهش دهد و هم ارزش افزوده ایجاد کند.
یک پروژه زیرساختی با پیامدهای فراتر از صنعت
پروژه بازچرخانی پساب بندرعباس، صرفاً یک طرح صنعتی نیست؛ این پروژه در نقطه تلاقی «آب، صنعت، محیط زیست و کیفیت زندگی شهری» قرار دارد. اگر گرههای باقیمانده، بهویژه در حوزه تخصیص ارز، باز شود، این طرح میتواند به الگویی برای سایر شهرهای صنعتی کشور تبدیل شود؛ الگویی که نشان میدهد حتی فاضلاب هم، اگر درست مدیریت شود، میتواند به منبعی استراتژیک بدل شود.
وقتی ارز، گلوگاه آب میشود
پروژه بازچرخانی پساب بندرعباس حالا به مرحلهای رسیده که نه کمبود دانش فنی مانع آن است و نه نبود سرمایهگذار؛ آنچه این طرح حیاتی را در نقطه ۸۰ درصد متوقف نگه داشته، مجموعهای از تصمیمهای اداری و مالی است که بیرون از کارگاه پروژه گرفته میشود.
به گفته مدیرعامل شرکت تأمین و توسعه و زیرساخت خلیج فارس، بخش قابل توجهی از تجهیزات این پروژه خریداری شده، اما بهدلیل تأخیر در تخصیص ارز از سوی بانک مرکزی، امکان ورود آنها به کشور فراهم نشده است. این در حالی است که هر ماه تأخیر، به معنای تعویق در تأمین دهها هزار مترمکعب آب پایدار برای صنایعی است که سالهاست با محدودیت منابع آبی دستوپنجه نرم میکنند. در شرایطی که استان هرمزگان یکی از کانونهای اصلی تنش آبی کشور به شمار میرود، این پرسش جدی مطرح است که آیا اولویتبندی تخصیص ارز، با واقعیتهای زیستمحیطی و صنعتی استانها همخوانی دارد یا نه؟
از سوی دیگر، تجربه یکونیم ساله واگذاری زمین برای این پروژه نشان داد که حتی طرحهایی با پشتوانه ایمیدرو و مشارکت صنایع بزرگ نیز از پیچوخم بروکراسی در امان نیستند. بروکراسیای که نهتنها زمان، بلکه هزینه نهایی پروژه را نیز افزایش داده و بهرهبرداری عمومی از منافع آن را به تعویق انداخته است.
پروژه بازچرخانی پساب بندرعباس امروز بیش از هر چیز، نیازمند «تصمیم بهموقع» است؛ تصمیمی که اگر گرفته نشود، هزینهاش نه فقط بر دوش صنعت، بلکه بر منابع آب زیرزمینی و کیفیت زندگی شهروندان بندرعباس سنگینی خواهد کرد.
این پروژه آماده است تا به بهرهبرداری برسد؛ حالا نوبت نهادهای تصمیمگیر است که مشخص کنند آبِ بازیافتی بندرعباس، چه زمانی از پشت سد کاغذبازی عبور خواهد کرد.
