اخبار
برکه‌های تاریخی جزیره هرمزمیراثی در آستانه نابودی
۱۰ آبان ۱۴۰۵
۱۴ دقیقه مطالعه
۸ بازدید
برکه‌های تاریخی جزیره هرمز، میراثی ارزشمند از تاریخ، فرهنگ و معماری جنوب ایران هستند که در سایه بی‌توجهی، فرسودگی و نبود مرمت اصولی، یکی پس از دیگری در معرض نابودی قرار گرفته‌اند.این بناهای ارزشمند که روزگاری نقش مهمی در تأمین و ذخیره آب شیرین برای مردم منطقه را داشته‌اند، امروز بیش از هر زمان دیگری به توجه مسئولان، کارشناسان میراث فرهنگی و نهادهای متولی نیاز دارند.پرسش اساسی این است که چه نهادی باید برای حفظ این آثار اقدام کند و چرا پیش از آنکه حادثه‌ای ناگوار رخ دهد، برای مرمت و ایمن‌سازی آن‌ها چاره‌ای اندیشیده نمی‌شود؟فریاد خاموش برکه‌های تاریخی هرمز؛ میراثی که زیر بار بی‌توجهی فرسوده می‌شود.
از جزیره هرمز تا بندرلنگه، قشم، لافت ،کنگ و خمیر؛ ضرورت نجات سازه‌های تاریخی ذخیره آب در جنوب ایران.درباره ضرورت حفاظت از میراث تاریخی جنوب کشور وجزیره هرمز، این نگین رنگارنگ خلیج فارس، تنها به خاک‌های سرخ، سواحل زیبا، چشم‌اندازهای طبیعی و موقعیت راهبردی خود شناخته نمی‌شود. این جزیره در دل خود نشانه‌هایی از زندگی گذشتگان، شیوه‌های سازگاری مردم با طبیعت و معماری هوشمندانه مردمان جنوب را جای داده است؛ نشانه‌هایی که هرکدام بخشی از تاریخ این سرزمین را روایت می‌کنند.در میان این آثار ارزشمند، برکه‌های تاریخی جایگاهی ویژه دارند؛ سازه‌هایی که روزگاری برای ذخیره آب باران و تأمین بخشی از نیازهای آبی مردم ساخته می‌شدند و در سرزمین گرم و کم‌آب جنوب، نقشی حیاتی در ادامه زندگی داشتند.امروز اما شماری از این برکه‌ها در جزیره هرمز با فرسودگی، تخریب بخش‌هایی از سازه، آسیب‌دیدگی شدید دیواره‌ها و خطر ریزش که بسا ریزش هم اتفاق افتاده مواجه‌اند.آثاری که زمانی نشانه تدبیر، همبستگی و تلاش مردم برای بقا در اقلیم خشک جنوب بودند، اکنون خود به مراقبت و حمایت نیاز دارند.آنچه وضعیت این برکه‌ها را نگران‌کننده‌تر می‌کند، تنها احتمال نابودی تدریجی آن‌ها نیست؛ بلکه این واقعیتی است که برخی از این سازه‌های فرسوده ممکن است برای ساکنان، گردشگران و افرادی که از کنار آن‌ها عبور می‌کنند نیز خطرآفرین باشند.در چنین شرایطی، دیگر نمی‌توان موضوع را صرفاً مسئله‌ای مربوط به زیبایی شهر یا حفظ چند بنای قدیمی دانست. اینجا سخن از میراث تاریخی یک منطقه، مسئولیت دستگاه‌های متولی و ضرورت پیشگیری از خطرات احتمالی است.برکه‌های قدیمی؛ یادگار روزگار کم‌آبی،برای شناخت ارزش برکه‌های تاریخی جنوب ایران، باید شرایط زندگی مردم این منطقه در گذشته را در نظر گرفت.جنوب ایران، به‌ویژه جزایر و مناطق ساحلی خلیج فارس، همواره با محدودیت منابع آب شیرین روبه‌رو بوده است. بارندگی‌های فصلی، گرمای شدید، تبخیر بالا و نبود منابع دائمی آب شیرین، مردم این مناطق را به سوی ابداع روش‌هایی برای جمع‌آوری و نگهداری آب سوق داده بود.ساخت آب‌انبارها و برکه‌ها یکی از مهم‌ترین راهکارهایی بود که مردم جنوب برای مقابله با کم‌آبی به کار می‌گرفتند.این سازه‌ها صرفاً مخازنی برای نگهداری آب نبودند؛ بلکه بخشی از ساختار اجتماعی و اقتصادی روستاها، شهرها و جزایر به شمار می‌رفتند.برکه‌ها در زندگی روزمره مردم نقش داشتند و ساخت، نگهداری و استفاده از آن‌ها به دانش بومی، مهارت استادکاران محلی و شناخت دقیق شرایط اقلیمی وابسته بود.بسیاری از این سازه‌ها با استفاده از مصالح و شیوه‌های ساختمانی متناسب با شرایط منطقه بنا شده‌اند و بررسی آن‌ها می‌تواند اطلاعات ارزشمندی درباره معماری بومی، مدیریت منابع آب و شیوه زندگی مردم جنوب در اختیار نسل امروز قرار دهد.به همین دلیل، تخریب هر برکه تاریخی تنها از دست رفتن یک ساختمان قدیمی نیست؛ بلکه از میان رفتن بخشی از دانش، تجربه و حافظه تاریخی مردمانی است که در شرایط دشوار اقلیمی زندگی را ممکن ساخته‌اند.هرمز نباید میراث تاریخی خود را از دست بدهدجزیره هرمز به دلیل موقعیت جغرافیایی، پیشینه تاریخی و ارتباط دیرینه با مسیرهای دریایی خلیج فارس، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.این جزیره در دوره‌های مختلف تاریخی شاهد حضور قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای بوده و آثار باقی‌مانده در آن، بخش‌هایی از این گذشته پرفرازونشیب را بازتاب می‌دهند.در میان آثار تاریخی هرمز، برکه‌های قدیمی نیز شایسته توجه و بررسی دقیق هستند؛ سازه‌هایی که بعضی از آن‌ها ممکن است پیشینه‌ای چندصدساله داشته باشند.با این حال، درباره تاریخ دقیق ساخت هر برکه باید به اسناد تاریخی، بررسی‌های باستان‌شناسی و نظر کارشناسان متخصص استناد کرد.نسبت دادن تمام برکه‌های قدیمی هرمز به دوره پرتغالی‌ها یا صفویان، بدون بررسی مستند هر بنا، نمی‌تواند مبنای دقیقی برای تعیین قدمت آن‌ها باشد.برخی سازه‌ها ممکن است در دوره‌های مختلف ساخته شده یا در دوره‌های بعد مورد بازسازی و استفاده مجدد قرار گرفته باشند.ازاین‌رو، تهیه شناسنامه تاریخی و فنی برای هر برکه، یکی از نخس
تین اقداماتی است که باید در دستور کار دستگاه‌های مسئول قرار گیرد.اما فارغ از اینکه هر سازه دقیقاً به کدام دوره تاریخی تعلق دارد، اصل موضوع روشن است: اگر این بناها ارزش تاریخی و فرهنگی دارند، باید پیش از آنکه آسیب‌های جبران‌ناپذیر به آن‌ها وارد شود، مورد بررسی، حفاظت و مرمت اصولی قرار گیرند.نمی‌توان پذیرفت که سازه‌هایی با چنین ظرفیت و ظرافت تاریخی و فرهنگی، در برابر گذر زمان و عوامل فرسایشی بدون برنامه حفاظتی مشخص رها شوند.
از هرمز تا بندرلنگه، قشم، لافت و کنگ؛ میراثی مشترک در جنوبنگرانی درباره وضعیت برکه‌های تاریخی، محدود به جزیره هرمز نیست.در بخش‌های مختلف استان هرمزگان و دیگر مناطق جنوبی کشور، سازه‌های تاریخی ذخیره آب و آب‌انبارهای قدیمی وجود دارند که هرکدام بخشی از تاریخ زندگی در اقلیم گرم و خشک جنوب را به نمایش می‌گذارند.از بندرلنگه تا جزیره قشم، از لافت تا بندر کنگ و دیگر آبادی‌های ساحلی، آثار متعددی از معماری بومی و شیوه‌های سنتی مدیریت آب دیده می‌شود.این سازه‌ها در کنار بادگیرها، خانه‌های قدیمی، بافت‌های تاریخی، مساجد و دیگر بناهای بومی، مجموعه‌ای ارزشمند از میراث معماری جنوب ایران را تشکیل می‌دهند.برخی از این آثار هنوز در بافت زندگی مردم حضور دارند؛ برخی دیگر از کارکرد اولیه خود خارج شده‌اند و بعضی نیز در معرض فرسودگی و تخریب قرار گرفته‌اند.نکته مهم آن است که نگهداری از این میراث نباید به اقدام‌های پراکنده، مقطعی و محدود به زمان اجرای طرح‌های عمرانی یا برنامه‌های گردشگری وابسته باشد.حفاظت از آثار تاریخی نیازمند برنامه‌ای مستمر، اعتبارات مشخص، نظارت کارشناسی و تقسیم مسئولیت روشن میان دستگاه‌های مربوط است.اگر برکه‌ای در جزیره هرمز آسیب دیده است، باید وضعیت آن بررسی شود. اگر سازه‌ای در لافت یا کنگ در حال فرسودگی است، باید برای آن برنامه حفاظتی تعریف شود. اگر آب‌انباری در بندرلنگه یا قشم در معرض تخریب قرار دارد، نباید رسیدگی به آن تا زمان وقوع حادثه به تعویق بیفتد.میراث تاریخی جنوب ایران، دارایی مشترک مردم این سرزمین است و حفاظت از آن نباید قربانی بی‌توجهی، کمبود هماهنگی یا پاس‌کاری مسئولیت‌ها شود.چه نهادی مسئول نگهداری و مرمت برکه‌های تاریخی است؟یکی از پرسش‌های اصلی مردم و دوستداران میراث فرهنگی این است که مسئولیت حفاظت از برکه‌های تاریخی بر عهده کدام نهاد قرار دارد.آیا میراث فرهنگی مسئول نگهداری این سازه‌هاست؟ آیا شهرداری یا دهیاری باید برای ایمن‌سازی آن‌ها اقدام کند؟ نقش فرمانداری، بخشداری و دستگاه‌های مدیریت بحران چیست؟وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان هرمزگان، اصلی‌ترین مرجع تخصصی برای بررسی وضعیت تاریخی بناها، شناسایی آثار واجد ارزش، ثبت آثار در فهرست‌های قانونی، تعیین ضوابط حفاظتی و نظارت تخصصی بر مرمت آن‌ها هستند.اگر برکه‌ای در جزیره هرمز در فهرست آثار ملی ثبت شده باشد، حفاظت از آن در چارچوب قوانین و مقررات مربوط به آثار ثبت‌شده اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند.با این حال، ثبت ملی تنها معیار ارزشمند بودن یک سازه نیست. برخی بناهای واجد ارزش تاریخی ممکن است هنوز به ثبت نرسیده باشند و همچنان به بررسی، مستندسازی و اقدامات حفاظتی نیاز داشته باشند.بنابراین، اداره‌کل میراث فرهنگی استان باید وضعیت برکه‌های تاریخی جزیره هرمز را بررسی کند، مشخص سازد کدام سازه‌ها ثبت ملی شده‌اند، کدام بناها در انتظار بررسی هستند و چه برنامه‌ای برای حفاظت از هرکدام وجود دارد.همچنین لازم است وضعیت آسیب‌های سازه‌ای، میزان خطر فروریزش، نیازهای مرمتی و برآورد هزینه‌های حفاظت مشخص شود.شهرداری یا دهیاری محل، با توجه به محدوده جغرافیایی و وظایف قانونی خود، می‌تواند در زمینه سامان‌دهی محیط پیرامون، مدیریت دسترسی‌ها، اطلاع‌رسانی خطر، هماهنگی برای ایمن‌سازی و پیگیری مسائل شهری یا محلی نقشی را در جزیره هرمز ایفا نمایند.اگر برکه‌ای در مجاورت مسیر عبور مردم، معبر عمومی یا فضای مورد استفاده گردشگران قرار دارد و وضعیت آن احتمال آسیب‌رسانی به افراد را ایجاد می‌کند، موضوع باید به‌سرعت به نهاد محلی و دستگاه‌های مسئول اطلاع داده شود.البته اقدامات مربوط به مرمت خود بنای تاریخی، به‌ویژه در آثار ثبت‌شده، باید با رعایت ضوابط میراث فرهنگی و زیر نظر متخصصان مربوط انجام شود.شهرداری یا دهیاری نباید بدون هماهنگی کارشناسی به تخریب، تغییر ساختار یا تعمیر غیراصولی چنین بناهایی اقدام کند.اگر وضعیت یک برکه به مرحله‌ای رسیده باشد که احتمال ریزش دیواره، سقوط افراد یا وقوع حادثه وجود داشته باشد، موضوع تنها یک مسئله میراثی نیست.در چنین شرایطی، هماهنگی میان اداره میراث فرهنگی، مدیریت محلی و دستگاه‌های مسئول ایمنی و مدیریت بحران ضرورت پیدا می‌کندو بخشداری، در حدود اختیارات قانونی خود، می‌توانند پیگیری
هماهنگی بین دستگاه‌ها و رفع موانع اجرایی را دنبال کنند.در مواردی که خطر فوری برای جان مردم وجود دارد، اقدامات احتیاطی و محدود کردن دسترسی به محدوده خطر باید بدون انتظار برای تکمیل تمام مراحل اداری مورد توجه قرار گیرد.برخی بناهای تاریخی ممکن است در مالکیت اشخاص، نهادهای عمومی یا دستگاه‌های دولتی باشند.در این موارد، مسئولیت‌های مربوط به نگهداری، تعمیر و حفاظت باید با توجه به مالکیت، وضعیت ثبت اثر و مقررات قانونی مشخص شود.ازاین‌رو، شناسایی مالک یا متولی قانونی هر برکه نیز بخشی از فرایند سامان‌دهی وضعیت این آثار است.با این حال، وجود مالک خصوصی یا ابهام در مالکیت نباید موجب نادیده گرفتن خطرهای فوری برای مردم یا رها شدن موضوع حفاظت از میراث تاریخی شود.اداره میراث فرهنگی و سایر دستگاه‌های مسئول باید در چارچوب اختیارات خود، برای تعیین تکلیف وضعیت بنا و پیشگیری از تخریب آن اقدام کنند.
آیا میراث فرهنگی وظیفه نگهداری از این برکه‌ها را دارد؟پاسخ کوتاه این است که میراث فرهنگی مسئولیت اصلی تخصصی در زمینه حفاظت از ارزش تاریخی بناها و نظارت بر مرمت اصولی آن‌ها را بر عهده دارد،اما اجرای همه اقدامات نگهداری و ایمن‌سازی در هر شرایطی لزوماً فقط بر عهده این اداره نیست.برای تعیین مسئولیت دقیق، باید وضعیت حقوقی هر برکه، ثبت یا ثبت‌نشدن آن، مالکیت، محل قرارگیری و نوع خطر احتمالی بررسی شود.با وجود این، اگر یک بنای تاریخی در حال تخریب باشد، انتظار منطقی آن است که اداره میراث فرهنگی موضوع را بررسی کند، درباره ارزش تاریخی و وضعیت فنی بنا نظر کارشناسی بدهد و اقدامات لازم برای حفاظت و مرمت را پیگیری کند.اما واقعیت آن است که فرسودگی سازه‌ها معمولاً روندی تدریجی دارد و ممکن است آسیب‌های کوچک در طول زمان به مشکلات جدی تبدیل شوند. ترک‌های سطحی، جدا شدن اندود، فرسایش ملات، تخریب بخش‌هایی از دیوار یا آسیب به اجزای باربر، در صورت بی‌توجهی، می‌توانند هزینه مرمت را افزایش دهند.در برخی موارد نیز شدت آسیب به حدی می‌رسد که بازگرداندن بنا به وضعیت اولیه دشوار یا حتی ناممکن می‌شود.مرمت به‌موقع این فرصت را فراهم می‌کند که بخش‌های آسیب‌دیده با روش‌های مناسب تثبیت شوند و اصالت تاریخی سازه تا حد امکان حفظ شود.در مقابل، تخریب گسترده ممکن است نیازمند مداخلات پیچیده‌تر و هزینه‌های بیشتر باشد و حتی بخشی از ارزش تاریخی بنا را از بین ببرد.به همین دلیل، اداره میراث فرهنگی باید از رویکرد صرفاً واکنشی فاصله بگیرد و به سمت حفاظت پیشگیرانه حرکت کند.شناسایی خطر پیش از وقوع آسیب جدی، پایش منظم وضعیت بناها، رسیدگی به مشکلات کوچک و تخصیص منابع پیش از آنکه شرایط اضطراری شود.اجرای طرح مرمت نیز باید زیر نظر متخصصان مرمت و با رعایت ضوابط مربوط انجام گیرد.هدف از مرمت، تبدیل یک بنای تاریخی به سازه‌ای تازه و بی‌ارتباط با گذشته نیست؛ بلکه باید تا حد امکان اصالت، هویت و ارزش‌های تاریخی آن حفظ شود.برکه‌های قدیمی هرمز، مانند دیگر سازه‌های بومی جنوب، بخشی از تجربه معماری مردم این سرزمین هستند و شایسته‌اند که با شناخت و دقت مورد حفاظت قرار گیرند. برکه‌های تاریخی؛ ظرفیتی برای گردشگری فرهنگی جزیره هرمز در سال‌های اخیر به یکی از مقصدهای شناخته‌شده گردشگری ایران تبدیل شده است.بسیاری از مسافران برای دیدن طبیعت خاص جزیره، خاک‌های رنگارنگ، سواحل، چشم‌اندازهای دریایی و آثار تاریخی آن به این منطقه سفر می‌کنند.در چنین شرایطی، برکه‌های تاریخی نیز می‌توانند بخشی از ظرفیت گردشگری فرهنگی جزیره باشند؛ البته به شرط آنکه ابتدا وضعیت ایمنی و حفاظت آن‌ها مشخص شود.یک برکه تاریخی در هرمز که به‌درستی مرمت و معرفی شده باشد، می‌تواند داستانی از زندگی مردم گذشته، شیوه ذخیره آب و معماری متناسب با اقلیم جنوب را برای بازدیدکنندگان روایت کند.چنین آثاری می‌توانند در کنار دیگر جاذبه‌های تاریخی و فرهنگی، به شناخت عمیق‌تر هرمز کمک کنند.اما اگر این سازه‌ها تخریب شوند، نه‌تنها یک اثر تاریخی از دست می‌رود، بلکه فرصتی برای آموزش، پژوهش، معرفی فرهنگ بومی و توسعه گردشگری مسئولانه نیز از میان خواهد رفت.البته گردشگری به‌تنهایی نمی‌تواند جایگزین حفاظت تخصصی شود.پیش از معرفی هر بنا به‌عنوان مقصد بازدید، باید ایمنی آن بررسی و در صورت نیاز، دسترسی عمومی به‌صورت اصولی مدیریت شود.گردشگری زمانی به حفظ میراث کمک می‌کند که بر پایه حفاظت از اصالت بنا، احترام به محیط محلی و مشارکت مردم شکل گرفته باشد.
نقش مردم محلی در نجات برکه‌هامردم جزیره هرمز و دیگر مناطق جنوبی، صاحبان اصلی حافظه زنده این سرزمین هستند.بسیاری از اطلاعات مربوط به نام‌های محلی، کاربرد گذشته سازه‌ها، شیوه‌های بهره‌برداری و روایت‌های تاریخی ممکن است در حافظه ساکنان قدیمی باقی مانده باشد.این اطلاعات می‌تواند برای شناسایی و مستندسازی برکه‌ها ارزشمند باشد.ازاین‌رو، بر
آیا میراث فرهنگی وظیفه نگهداری از این برکه‌ها را دارد؟پاسخ کوتاه این است که میراث فرهنگی مسئولیت اصلی تخصصی در زمینه حفاظت از ارزش تاریخی بناها و نظارت بر مرمت اصولی آن‌ها را بر عهده دارد،اما اجرای همه اقدامات نگهداری و ایمن‌سازی در هر شرایطی لزوماً فقط بر عهده این اداره نیست.برای تعیین مسئولیت دقیق، باید وضعیت حقوقی هر برکه، ثبت یا ثبت‌نشدن آن، مالکیت، محل قرارگیری و نوع خطر احتمالی بررسی شود.با وجود این، اگر یک بنای تاریخی در حال تخریب باشد، انتظار منطقی آن است که اداره میراث فرهنگی موضوع را بررسی کند، درباره ارزش تاریخی و وضعیت فنی بنا نظر کارشناسی بدهد و اقدامات لازم برای حفاظت و مرمت را پیگیری کند.اما واقعیت آن است که فرسودگی سازه‌ها معمولاً روندی تدریجی دارد و ممکن است آسیب‌های کوچک در طول زمان به مشکلات جدی تبدیل شوند. ترک‌های سطحی، جدا شدن اندود، فرسایش ملات، تخریب بخش‌هایی از دیوار یا آسیب به اجزای باربر، در صورت بی‌توجهی، می‌توانند هزینه مرمت را افزایش دهند.در برخی موارد نیز شدت آسیب به حدی می‌رسد که بازگرداندن بنا به وضعیت اولیه دشوار یا حتی ناممکن می‌شود.مرمت به‌موقع این فرصت را فراهم می‌کند که بخش‌های آسیب‌دیده با روش‌های مناسب تثبیت شوند و اصالت تاریخی سازه تا حد امکان حفظ شود.در مقابل، تخریب گسترده ممکن است نیازمند مداخلات پیچیده‌تر و هزینه‌های بیشتر باشد و حتی بخشی از ارزش تاریخی بنا را از بین ببرد.به همین دلیل، اداره میراث فرهنگی باید از رویکرد صرفاً واکنشی فاصله بگیرد و به سمت حفاظت پیشگیرانه حرکت کند.شناسایی خطر پیش از وقوع آسیب جدی، پایش منظم وضعیت بناها، رسیدگی به مشکلات کوچک و تخصیص منابع پیش از آنکه شرایط اضطراری شود.اجرای طرح مرمت نیز باید زیر نظر متخصصان مرمت و با رعایت ضوابط مربوط انجام گیرد.هدف از مرمت، تبدیل یک بنای تاریخی به سازه‌ای تازه و بی‌ارتباط با گذشته نیست؛ بلکه باید تا حد امکان اصالت، هویت و ارزش‌های تاریخی آن حفظ شود.برکه‌های قدیمی هرمز، مانند دیگر سازه‌های بومی جنوب، بخشی از تجربه معماری مردم این سرزمین هستند و شایسته‌اند که با شناخت و دقت مورد حفاظت قرار گیرند. برکه‌های تاریخی؛ ظرفیتی برای گردشگری فرهنگی جزیره هرمز در سال‌های اخیر به یکی از مقصدهای شناخته‌شده گردشگری ایران تبدیل شده است.بسیاری از مسافران برای دیدن طبیعت خاص جزیره، خاک‌های رنگارنگ، سواحل، چشم‌اندازهای دریایی و آثار تاریخی آن به این منطقه سفر می‌کنند.در چنین شرایطی، برکه‌های تاریخی نیز می‌توانند بخشی از ظرفیت گردشگری فرهنگی جزیره باشند؛ البته به شرط آنکه ابتدا وضعیت ایمنی و حفاظت آن‌ها مشخص شود.یک برکه تاریخی در هرمز که به‌درستی مرمت و معرفی شده باشد، می‌تواند داستانی از زندگی مردم گذشته، شیوه ذخیره آب و معماری متناسب با اقلیم جنوب را برای بازدیدکنندگان روایت کند.چنین آثاری می‌توانند در کنار دیگر جاذبه‌های تاریخی و فرهنگی، به شناخت عمیق‌تر هرمز کمک کنند.اما اگر این سازه‌ها تخریب شوند، نه‌تنها یک اثر تاریخی از دست می‌رود، بلکه فرصتی برای آموزش، پژوهش، معرفی فرهنگ بومی و توسعه گردشگری مسئولانه نیز از میان خواهد رفت.البته گردشگری به‌تنهایی نمی‌تواند جایگزین حفاظت تخصصی شود.پیش از معرفی هر بنا به‌عنوان مقصد بازدید، باید ایمنی آن بررسی و در صورت نیاز، دسترسی عمومی به‌صورت اصولی مدیریت شود.گردشگری زمانی به حفظ میراث کمک می‌کند که بر پایه حفاظت از اصالت بنا، احترام به محیط محلی و مشارکت مردم شکل گرفته باشد.
نقش مردم محلی در نجات برکه‌هامردم جزیره هرمز و دیگر مناطق جنوبی، صاحبان اصلی حافظه زنده این سرزمین هستند.بسیاری از اطلاعات مربوط به نام‌های محلی، کاربرد گذشته سازه‌ها، شیوه‌های بهره‌برداری و روایت‌های تاریخی ممکن است در حافظه ساکنان قدیمی باقی مانده باشد.این اطلاعات می‌تواند برای شناسایی و مستندسازی برکه‌ها ارزشمند باشد.ازاین‌رو، بر
نامه حفاظت از این آثار نباید بدون توجه به مشارکت مردم محلی اجرا شود.مردم می‌توانند خطر را گزارش کنند و از ارزش تاریخی بناها پاسداری کنند؛ اما بررسی سازه‌ای، طراحی مرمت و اجرای اقدامات تخصصی باید توسط افراد و نهادهای واجد صلاحیت انجام شود.یکی از اقدام‌های اساسی برای جلوگیری از تخریب تدریجی این میراث، تهیه فهرستی جامع از برکه‌ها و آب‌انبارهای تاریخی استان هرمزگان است.در چنین فهرستی باید اطلاعات هر سازه به‌صورت جداگانه ثبت شود.موقعیت جغرافیایی، نام محلی، قدمت احتمالی، وضعیت مالکیت، وضعیت ثبت ملی، نوع مصالح، میزان فرسودگی، خطرهای احتمالی و اقدامات حفاظتی مورد نیاز، از جمله اطلاعاتی هستند که می‌توانند در این پرونده‌ها درج شوند.همچنین لازم است از هر بنا تصویربرداری دقیق انجام گیرد تا وضعیت فعلی آن برای مقایسه با سال‌های آینده قابل ارزیابی باشد.با استفاده از چنین اطلاعاتی می‌توان بناها را بر اساس میزان خطر و فوریت نیاز به مرمت اولویت‌بندی کرد.برای مثال، برکه‌ای که احتمال فروریزش آن وجود دارد یا دسترسی افراد به آن کنترل نشده است، باید در اولویت بررسی ایمنی قرار گیرد.در مقابل، سازه‌ای که هنوز پایداری مناسبی دارد اما آثار اولیه فرسودگی در آن دیده می‌شود، ممکن است به برنامه نگهداری پیشگیرانه نیاز داشته باشد.این روش کمک می‌کند منابع محدود به‌صورت هدفمند مصرف شوند و تصمیم‌گیری‌ها بر اساس اطلاعات فنی انجام گیرد، نه صرفاً بر پایه میزان شهرت یا دیده‌شدن یک اثر.چنین برنامه‌ای باید جزیره هرمز را در کنار دیگر مناطق تاریخی استان، از جمله قشم، لافت، بندرلنگه و بندر کنگ، مورد توجه قرار دهد.
