به گزارش اختصاصی دریای اندیشه ؛در هوای شرجی و داغ هرمزگان، باشگاههای ورزشی به پاتوق روزانه صدها جوان و میانسال تبدیل شدهاند؛ فضاهایی که قرار است سلامت و نشاط را به مردم هدیه دهند. اما پشت ظاهر تمیز و کفپوشهای براق برخی از این سالنها، واقعیتی نگرانکننده پنهان است: بهداشت عمومی و فردی نه تنها بهطور کامل رعایت نمیشود، بلکه گاهی عملاً نادیده گرفته میشود. نتیجه این غفلت، افزایش بیماریهای پوستی، بوی نامطبوع، عفونتها و نارضایتی خاموش ورزشکارانی است که شاید ندانند ریشه خیلی از مشکلاتشان، نه تمرین سنگین، بلکه محیط ناسالم تمرین است.
باشگاهی که برق میزند، اما
در نگاه اول، بسیاری از باشگاههای ورزشی در شهرهای مختلف هرمزگان – از بندرعباس تا میناب و بندرلنگه – کاملاً تمیز به نظر میرسند.
کف سالنها برق میزند، آینهها بدون لکهاند، دستگاهها ردیف و منظم چیده شدهاند و حتی بوی خوش مواد شوینده در فضا پیچیده است. اما همین ظاهر آراسته، گاهی تصویری گمراهکننده از واقعیت بهداشتی در پشت صحنه است.
بررسیهای میدانی و گفتوگو با مربیان و ورزشکاران نشان میدهد که در برخی سالنها، برنامه نظافت بیشتر برتمیزی دیداری متمرکز است تا سلامت واقعی. استفاده از شویندههای معمولی بهجای مواد ضدعفونیکننده تخصصی، عدم توجه به ضدقارچ بودن مواد، و شستوشوی سطحی دوشها و رختکنها، باعث شده است که آلودگیهای میکروبی در لایههای زیرین محیط باقی بمانند؛ آلودگیهایی که با چشم دیده نمیشوند، اما روی پوست و تنفس ورزشکاران اثر میگذارند.
عضی باشگاهها فقط قبل از ساعت کاری، یک تی روی زمین میکشند و چند اسپری خوشبوکننده در فضا میزنند؛ همین. اما وقتی به پشت دستگاهها یا گوشه دوشها نگاه کنید، میبینید که سالهاست کسی بهطور جدی سراغ این نقاط نرفته است.
گرما، رطوبت و عرق؛ ترکیب خطرناک جنوب
هرمزگان اقلیمی دارد که شاید در کمتر نقطهای از کشور مشابهش پیدا شود: گرمای بالا، رطوبت شدید و تعریق مفرط.
همین سه عامل، محیط باشگاهها را به یکی از مناسبترین بسترها برای رشد قارچها، باکتریها و ویروسها تبدیل میکند. هر قطره عرق که روی دستگاهها، نیمکتها، کفپوشها و حتی تشکهای تمرینی میریزد، اگر بهدرستی پاک و ضدعفونی نشود، میتواند به کانون کوچک آلودگی تبدیل شود.
کارشناسان بهداشت هشدار میدهند که در چنین شرایطی، بیماریهای پوستی مثل قارچ بین انگشتان پا، عفونتهای قارچی کشاله ران، آکنههای عفونی پشت و شانه، و حتی بعضی عفونتهای باکتریال پوست، شیوع بیشتری پیدا میکنند.
رطوبت هوا اجازه نمیدهد عرق روی پوست به سرعت تبخیر شود و لباسهای ورزشی هم که اغلب از الیاف مصنوعیاند، با جذب کم عرق، محیطی مرطوب و گرم روی بدن ایجاد میکنند؛ محیطی ایدهآل برای رشد عوامل بیماریزا.
با این حال، هنوز در بسیاری از باشگاههای استان،تهویه مناسب تعبیه نشده است. پنجرهها کوچکاند، کولرها فرسوده یا ناکارآمد و سیستمهای تهویه مکانیکی یا وجود ندارد یا فقط بهعنوان یک تشریفات نصب شدهاند. این یعنی هوای گرم و آلوده، ساعتها بین دهها ورزشکار دستبهدست میشود.
بهداشت فردی حلقه گمشدهای که کسی جدی نمیگیرد
اگرچه مسئولیت اصلی پاکیزگی محیط باشگاه برعهده مدیر و کارکنان است، اما حلقه مهم دیگری نیز در این زنجیره وجود دارد؛خود ورزشکاران.
بسیاری از افراد با حداقل رعایت بهداشت فردی وارد باشگاه میشوند. کفشهای ورزشی که روزها شسته نشدهاند، حولههای مرطوبی که هفتهها در کیف باقی ماندهاند، لباسهای تمرین که فقط در آفتاب آویزان میشوند و شسته نمیشوند،و استفاده مشترک از قمقمهها، دستکشها و حتی بندهای کشی، از مواردی است که تقریباً در اکثر سالنها دیده میشود.
به بعضی از ورزشکاران کفش هایی که روزانه استفاده میکنند داخل باشگاه استفاده نمیکننداما برایشان جدی نیست بعد هم از خارش پا و قارچ شکایت دارند.
در رختکنها نیز وضعیت بهتر نیست. لباسهای خیس از عرق روی نیمکتها رها میشوند، کیفها روی هم تلمبار میشوند، و کسی حواسش نیست که این محیطهای بسته و مرطوب، بهترین جا برای رشد قارچ و باکتری هستند.
در هوای شرجی هرمزگان، حولهای که چند ساعت مرطوب باقی بماند، میتواند ناقل عوامل بیماریزا باشد؛ با این حال، هنوز فرهنگ «هر تمرین، یک شستوشو» برای لباس و حوله در میان بسیاری از ورزشکاران جا نیفتاده است.
وسایل مشترک؛ از دمبل تا عفونت
یکی دیگر از نقاط حساس در بهداشت باشگاهها، وسایل مشترک است.
دمبلها، هالترها، دستگاههای پرس، تردمیلها، دوچرخههای ثابت و تشکهای ورزشی، بهطور مداوم بین افراد مختلف دستبهدست میشوند. در هر بار تماس، عرق، چربی پوست و گاهی زخمهای سطحی، میتوانند میکروارگانیسمها را از بدن یک فرد به دیگری منتقل کنند.
در بسیاری از کشورها، استفاده از دستمال یا اسپری ضدعفونی برای
تمیز کردن دستهها و سطوح دستگاهها بعد از هر بار استفاده، به یک رفتار عادی تبدیل شده است. اما در برخی باشگاههای هرمزگان، هنوز این فرهنگ جا نیفتاده است.
اگر هم بطری اسپری یا دستمال ضدعفونی در سالن موجود باشد، بیشتر حکم دکور را دارد تا ابزار کار روزانه.
یک ورزشکار در یکی از باشگاههای بندرعباس میگوید:کم پیش میآید کسی بعد از استفاده از دستگاه، آن را تمیز کند. اگر هم کسی این کار را بکند، بقیه با تعجب نگاهش میکنند؛ انگار کار عجیبی کرده است!
این در حالی است که در اقلیم گرم و مرطوب جنوب، هر سطح آلودهای میتواند ظرف چند ساعت به محل تجمع باکتریها و قارچها تبدیل شود و در تماس با پوست یا لباس، منتقل گردد.
رختکنها و سرویس بهداشتی؛ نقطه کور نظافت
اگرچه کف سالن و فضای اصلی باشگاه بیشتر در دید عموم است و پاکیزگی آن در اولویت صاحبان باشگاهها قرار دارد،رختکنها و سرویس بهداشتی اغلب در حاشیه توجه باقی میمانند.
در بعضی سالنها، کف رختکن پوشیده از آثار قدیمی رطوبت است؛ کاشیها تغییر رنگ دادهاند، در گوشه دوشها لکههای سیاه و سبز دیده میشود، و بوی نم و عرق در فضا پیچیده است.
این فضاها بیشترین تماس را با پوست برهنه ورزشکاران دارند؛ جایی که پای خیس، دست خیس، بدن خسته و عرقکرده، همه و همه در برابر آلودگیها بیدفاعتر از همیشهاند.
آب جمعشده در گوشهها، دمپاییهای مشترک و استفاده از شویندههای غیرمتخصصی، باعث میشود رختکن و دوش، بهجای محل رهایی از آلودگی، خود تبدیل به کانون آلودگی شود.
از سوی دیگر،عدم تهویه مناسب در رختکنها باعث میشود رطوبت برای مدت طولانی باقی بماند و این یک دعوتنامه باز برای رشد قارچهاست. در چنین شرایطی، حتی اگر سطح کاشیها شسته شود، اما هوا خشک نشود، مشکل به طور ریشهای حل نمیشود.
نظارتها تا کجا جدی است؟
طبق مقررات، فعالیت باشگاههای ورزشی منوط به دریافت مجوز از ادارهکل ورزش و جوانان و همچنین رعایت الزامات بهداشتی تحت نظر دانشگاه علوم پزشکی است. با این حال، پرسش مهم این است که این نظارتها تا چه حد جدی و مستمر انجام میشود؟
برخی از مربیان معتقدند بازرسیها بیشتر شکلی و مقطعی است. سالن را در یک ساعت محدود بازدید میکنند، چکلیستی را امضا میکنند و میروند. اما آنچه بهصورت روزانه در ساعات اوج شلوغی رخ میدهد، کمتر دیده میشود.
از سوی دیگر، در شرایطی که هزینههای نگهداری و اداره باشگاهها افزایش یافته، بعضی مدیران برای کاهش هزینهها، از تعداد نیروی خدماتی کم میکنند یا دفعات نظافت را کاهش میدهند. نتیجه این صرفهجویی ظاهری، زیان پنهانی است که بر سلامت ورزشکاران تحمیل میشود.
در اقلیم ویژهای مثل هرمزگان،الزامات بهداشتی باید سختگیرانهتر از میانگین کشوری باشد. اما واقعیت میدانی نشان میدهد در مواردی، نهتنها سختگیری بیشتر نشده، بلکه استانداردها تا حدی تسهیل شدهاند.
ورزشکاران، قربانیان خاموش عادتهای غلط
وقتی صحبت از بیماری پوستی، عفونتهای قارچی، یا حتی مشکلات تنفسی ناشی از هوای آلوده باشگاه میشود، بسیاری از ورزشکاران ترجیح میدهند سکوت کنند.
عادت کردهایم درباره رکوردها و پیشرفتهای بدنیمان صحبت کنیم، اما کمتر کسی از خارش مزمن پا، لکههای پوستی روی بدن یا بوی نامطبوعی که پس از تمرین تا ساعتها باقی میماند حرف میزند.
این سکوت، باعث میشود حلقه بازخورد در باشگاهها شکل نگیرد.
مدیران از بسیاری مشکلات بیخبر میمانند، مربیان تصور میکنند وضعیت قابل قبول است و نهادهای نظارتی با کمبود گزارشهای مردمی مواجه میشوند.
در حالی که اگر همین مشکلات بهصورت رسمی و محترمانه به مسئولان باشگاه منتقل شود، شاید بخشی از کمکاریها جبران گردد.
بعضی ورزشکاران به دلیل ناآگاهی، تصور میکنند چنین مشکلاتی «طبیعی» است.
خارش کف پا یا بوی بد کفش را به گرمای هوا نسبت میدهندو جوشهای پوستی را نتیجه تمرین سنگین میدانند؛ در حالی که ریشه بسیاری از این معضلات، در همان باشگاه براق و ظاهراً تمیز نهفته است.
برای خروج از این چرخه ناسالم، لازم است یک نگاه سیستمی به مسئله بهداشت باشگاهها در هرمزگان شکل بگیرد؛ نگاهی که هم مسئولیت مدیران را جدی بگیرد، هم رفتار ورزشکاران را اصلاح کند و هم نهادهای دولتی را به نظارت مؤثرتر ترغیب کند.
وقتی سلامت پشت درِ باشگاه جا میماند
باشگاه ورزشی قرار است محل سلامتسازی باشد، نه انتقال بیماری.
در استان هرمزگان که گرما و رطوبت، بدنها را زودتر خسته و عرقآلود میکند، حساسیت نسبت به بهداشت عمومی و فردی باید چند برابر باشد. اما آنچه در برخی سالنها دیده میشود، فاصله معناداری با استانداردهای لازم دارد: کفهای براق و ویترینهای زیبا در یک سو، و رختکنهای مرطوب، وسایل مشترک آلوده و عادتهای غلط بهداشتی در سوی دیگر.
تا زمانیکه مدیران باشگاهها، ورزشکاران و نهادهای نظارتی هر سه، نقش خود را در
این زنجیره جدی نگیرند، ما با پدیدهای روبهرو خواهیم بود که میتوان نامش را «سلامت ظاهری» گذاشت؛ سلامتی که پشت شیشه آینههای براق باشگاه میدرخشد، اما در عمق پوست و تنفس ورزشکاران دیده نمیشود.
