به گزارش اختصاصی دریای اندیشه ؛بندرعباس به عنوان یکی از استراتژیکترین شهرهای ساحلی ایران، با چالشی مزمن در حوزه حملونقل درونشهری دست و پنجه نرم میکند که با آغاز فصل گرما و افزایش رطوبت (شرجی)، به یک بحران جدی برای شهروندان تبدیل میشود. این مسئله را میتوان در سه محور اصلی بررسی کرد: فرسودگی ناوگان و مسئله سرمایشی، ساختار ناعادلانه مسیرهای تردد و وضعیت نامناسب ایستگاهها.
بحران کولر و خودروهای فرسوده
در اقلیم گرمسیری بندرعباس، کولر خودرو یک قطعه تزئینی یا رفاهی نیست، بلکه تجهیزاتی حیاتی برای حفظ سلامت مسافران و راننده است. بخش بزرگی از ناوگان تاکسیرانی این شهر را خودروهای فرسودهای تشکیل میدهند که توان موتور آنها برای کارکرد همزمان در ترافیک و زیر بار سیستم سرمایشی کافی نیست. رانندگان بسیاری از این تاکسیها به دلیل ترس از جوش آوردن موتور، استهلاک شدید قطعات و هزینه بالای گازگیری و تعمیرات، از روشن کردن کولر خودداری میکنند. این وضعیت در حالی رخ میدهد که طبق ضوابط، روشن کردن کولر در مناطق گرمسیر حق مسلم مسافر است، اما نبود نظارت دقیق و هزینههای بالای نگهداری، باعث شده مسافران در اتاقکهای فلزی با دمای بالای ۵۰ درجه جابهجا شوند.
تمرکز بر مسیرهای خاص و پدیده تاکسیخور نبودن کل شهر
ساختار خدماتی تاکسیها در بندرعباس به شدت قطبی شده است. بیشتر تاکسیهای خطی در محورهای اصلی شهر مانند بلوار امام خمینی (ره)، حدفاصل میدان فرودگاه تا میدان باهنر و مسیرهای منتهی به مراکز تجاری (فلکه برق و چهارراه سازمان) متمرکز هستند. این تمرکز باعث شده است که محلات حاشیهای، شهرکهای نوساز مانند پیامبر اعظم (ص) و عمق محلات قدیمی، عملاً از شبکه تاکسیرانی خطی خارج بمانند. در این مناطق، شهروندان ناچارند یا از تاکسیهای دربستی با هزینههای گزاف استفاده کنند یا ساعتها در انتظار مسافربرهای شخصی بمانند. این توزیع ناعادلانه خدمات، عملاً بخش بزرگی از شهر را به مناطق «بدون تاکسی» تبدیل کرده است.
وضعیت ایستگاهها و زیرساختهای شهری
ایستگاههای تاکسی در بندرعباس متناسب با شرایط اقلیمی طراحی نشدهاند. در بیشتر نقاط، ایستگاه تنها شامل یک تابلو در حاشیه خیابان است. نبود سایهبانهای مجهز به مهپاش یا اتاقکهای شیشهای دارای سیستم سرمایشی، انتظار برای تاکسی را به شکنجهای زیر آفتاب مستقیم تبدیل میکند. این نقص زیرساختی نه تنها مسافران، بلکه رانندگانی را هم که مجبورند در انتظار نوبت در این ایستگاهها توقف کنند، دچار گرمازدگی و کلافگی شدید میکند.
چالشهای اقتصادی و فرار از مرکز
هزینه بالای استهلاک خودرو در بندرعباس به دلیل گرما و شوری هوا (خوردگی)، باعث شده رانندگی با تاکسیهای معمولی توجیه اقتصادی خود را از دست بدهد. از این رو، بسیاری از رانندگان ترجیح میدهند در ساعات اوج گرما فعالیت نکنند یا به سمت پلتفرمهای اینترنتی بروند که قیمتگذاری منعطفتری دارند. این موضوع باعث کمبود شدید خودرو در ساعات ظهرگاهی در ایستگاههای اصلی میشود.
بهبود وضعیت تاکسیرانی در بندرعباس نیازمند یک نگاه سیستمی است؛ از یک سو نوسازی ناوگان با خودروهای متناسب با اقلیم گرم و اعطای تسهیلات برای تعمیرات کولر، و از سوی دیگر بازنگری در خطوط تاکسیرانی برای پوشش محلات دور از مرکز و تجهیز ایستگاهها به سیستمهای سرمایشی. تا زمانی که حملونقل عمومی پاسخی شایسته به گرمای منطقه ندهد، فشار اقتصادی و فیزیکی بر شهروندان این شهر ساحلی ادامه خواهد داشت.
تأثیر اقلیم بر زیست روزمره و عدالت شهری
سیستم حملونقل عمومی در شهرهای ساحلی و گرمسیری مانند بندرعباس، فراتر از یک ابزار جابهجایی، به عنوان یک زیرساخت حیاتی برای سلامت عمومی و عدالت اجتماعی عمل میکند. زمانی که دمای هوا برای ماههای متوالی از ۴۰ درجه سانتیگراد فراتر میرود، پیادهروی یا انتظار در ایستگاههای فاقد سایبان و سیستم سرمایشی، ریسک گرمازدگی و بیماریهای مزمن را بهشدت افزایش میدهد. در چنین شرایطی، تاکسیها به تنها پناهگاه خنک شهروندان تبدیل میشوند؛ اما زمانی که نوسازی ناوگان با کندی پیش میرود و خودروهای فرسوده توانایی روشن نگه داشتن مداوم کولر را ندارند، عملاً لایههای کمدرآمد جامعه که توانایی استفاده از خودروی شخصی را ندارند، دچار «انزوای اقلیمی» میشوند. از منظر جامعهشناسی شهری، این وضعیت منجر به نوعی نابرابری در دسترسی به فرصتها میگردد. دانشآموزان، کارمندان و کارگران مجبورند بخشی از درآمد محدود خود را صرف استفاده از گزینههای گرانتر حملونقل کنند تا صرفاً از گرمای طاقتفرسا در امان بمانند. همچنین، فرسودگی ناوگان باعث میشود رانندگان که خود بخشی از پیکره اقتصادی شهر هستند، در معرض استرسهای فیزیکی و روانی ناشی از خرابیهای مکرر خودرو و هزینههای گزاف قطعات یدکی قرار بگیرند. این فشار مضاعف، بر کیفیت
تعاملات اجتماعی در سطح شهر نیز تأثیر منفی گذاشته و آستانه تحمل شهروندان را در فضای عمومی کاهش میدهد.
بنابراین، مدیریت شهری باید بپذیرد که «تاکسیرانی در بندرعباس» یک موضوع خدماتی ساده نیست، بلکه یک مسئله امنیتی-رفاهی است. جایگزینی خودروهای اقتصادی با مدلهایی که دارای سیستم سرمایشی قدرتمندتر و بدنه مقاوم در برابر رطوبت هستند، نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت برای حفظ پویایی اقتصادی شهر در فصول گرم سال است. بدون سرمایهگذاری مستقیم دولت و شهرداری در تأمین قطعات و تسهیلات نوسازی، شکاف میان نیاز شهروندان و توانِ ناوگان، هر روز عمیقتر خواهد شد.
