مرضیه ساحلی زادگان
آثار حضور چنین شخصیتهایی گاه در کتابها و نوشتهها دیده میشود و گاه در تربیت نسلهایی که از دانش، اخلاق و اندیشه آنان بهره بردهاند.
به گزارش اختصاصی خبرنگار دریای اندیشه از شهرستان بندرخمیر؛ شناخت و معرفی چهرههای علمی و فرهنگی هر منطقه، بخشی از پاسداشت تاریخ و هویت آن سرزمین است.
در شهرهایی با پیشینه تاریخی و فرهنگی همچون بندر خمیر، نقش این شخصیتها اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ چرا که انتقال دانش، حفظ خاطرات تاریخی، ثبت میراث فرهنگی و تربیت نسل آینده، نیازمند افرادی است که میان گذشته و امروز پیوند برقرار کنند.
در این میان، ارزش شخصیتهای علمی و فرهنگی تنها به جایگاه تحصیلی یا عنوانهای رسمی آنان محدود نمیشود؛ آنچه ماندگار میشود، میزان تأثیرگذاری آنان بر جامعه و نقشی است که در آگاهیبخشی، آموزش و حفظ داشتههای فرهنگی ایفا کردهاند. جامعهای که بزرگان علمی و فرهنگی خود را میشناسد و تجربه و آثار آنان را ثبت میکند، در حقیقت بخشی از حافظه تاریخی خود را برای نسلهای آینده حفظ کرده است.
بندر خمیر نیز در طول سالیان، چهرههایی را پرورش داده که هر یک به سهم خود در عرصههای علم، آموزش، فرهنگ و خدمت اجتماعی اثرگذار بودهاند. روایت زندگی این افراد، تنها بازگویی یک زندگی شخصی نیست؛ بلکه روایتی از مسیر تحول فکری و آموزشی یک جامعه و بازتابی از تلاش نسلهایی است که برای گسترش دانش و حفظ هویت این دیار کوشیدهاند. در میان این چهرهها، سید عبدالجلیل قتالی جایگاهی قابل توجه دارد؛ شخصیتی که زندگی علمی و فرهنگی او را میتوان بخشی از روایت معاصر بندر خمیر دانست.
سید عبدالجلیل قتالی از جمله چهرههایی است که بخش قابل توجهی از زندگی خود را در مسیر علم، آموزش، پژوهش و پاسداری از فرهنگ و هویت بندرخمیر سپری کرده و نام او با بخشی از تاریخ علمی و فرهنگی این دیار گره خورده است.
پاسدار میراث یک دیار؛ نگاهی به زندگی علمی و فرهنگی سید عبدالجلیل قتالی
روایت زندگی شخصیتی علمی، فرهنگی و آموزشی که بخش مهمی از عمر خود را در مسیر دانش، تعلیم، پژوهش و پاسداری از هویت تاریخی بندر خمیر سپری کرده است
تداوم یک میراث علمی در خانواده
سید عبدالجلیل قتالی از چهرههای علمی، فرهنگی و فرهیخته بندر خمیر است؛ شخصیتی که نام او با دانش، آموزش، اخلاق، پژوهش و خدمت به مردم این دیار پیوند خورده است.
وی در خانوادهای رشد یافت که علم و تعلیم جایگاهی ویژه در آن داشت.
پدر وی از عالمان دینی بود و جد بزرگوار ایشان نیز از چهرههای اثرگذار در شکلگیری آموزش دینی در بندر خمیر به شمار میرفت؛ شخصیتی که بنا بر روایتهای موجود، در کنار تحصیلات علوم دینی، از تحصیلات دانشگاهی در رشته پزشکی نیز در کشور مصر برخوردار بوده است.
این پیشینه علمی و فرهنگی، زمینهای برای شکلگیری شخصیت سید عبدالجلیل قتالی و علاقه او به دانش و آموزش فراهم کرد؛ مسیری که بعدها با تحصیلات دانشگاهی و فعالیتهای علمی و آموزشی ادامه یافت.
نخستین تحصیلکرده دانشگاهی بندر خمیر
سید عبدالجلیل قتالی به عنوان نخستین تحصیلکرده دانشگاهی بندرخمیر از دانشگاه تهران شناخته میشود؛ جایگاهی که در تاریخ معاصر آموزش این شهر اهمیت ویژهای دارد.
تحصیل در دانشگاه تهران، در روزگاری که دسترسی جوانان مناطق جنوبی کشور به آموزش عالی با دشواریهای بیشتری همراه بود، نقطه عطفی در مسیر علمی او محسوب میشود.
او پس از طی مسیر تحصیل، دانش و تجربه خود را در مسیر آموزش و خدمت به جامعه به کار گرفت و از جمله چهرههایی شد که در شکلگیری و گسترش آموزش نوین در بندرخمیر نقش داشتند.
علم برای ساختن جامعه
آنچه در شخصیت سید عبدالجلیل قتالی اهمیت دارد، صرفاً سابقه تحصیلی یا تعلق او به خانوادهای علمی نیست؛ بلکه نحوه بهکارگیری دانش در خدمت جامعه است.
قتالی آموزش را تنها انتقال محفوظات و اطلاعات نمیداند، بلکه آن را ابزاری برای تربیت انسان، ارتقای آگاهی و ساختن جامعهای آگاهتر میداند. همین نگاه موجب شده است فعالیتهای علمی و آموزشی او در کنار جنبه دانشی، وجهی اجتماعی و فرهنگی نیز پیدا کند.
اخلاق؛ بخش جداییناپذیر دانش
در کنار فعالیتهای علمی و آموزشی، اخلاق و رفتار اجتماعی نیز از ویژگیهایی است که در توصیف شخصیت سید عبدالجلیل قتالی مورد توجه قرار گرفته است.
برای او، دانش زمانی ارزشمند است که با اخلاق، مسئولیتپذیری و خدمت به مردم همراه باشد. همین پیوند میان علم و اخلاق، بخشی از تصویری است که از او در میان جامعه علمی و فرهنگی بندر خمیر شکل گرفته
است.
چهار دهه روایت مکتوب از فرهنگ و هویت بندر خمیر
در بررسی کارنامه علمی و فرهنگی سید عبدالجلیل قتالی، آثار مکتوب او جایگاه ویژهای دارد؛ آثاری که هر یک بخشی از فرهنگ، زبان، ادبیات شفاهی، باورها و پیشینه تاریخی بندر خمیر را ثبت و برای آیندگان ماندگار کردهاند. مرور این آثار نشان میدهد که دغدغه اصلی او در حوزه پژوهش، تنها مطالعه گذشته نبوده، بلکه تلاش برای گردآوری و ثبت میراثی بوده است که بخش مهمی از هویت مردم این منطقه را تشکیل میدهد.
به عنوان خبرنگار و نماینده روزنامه دریای اندیشه در شهرستان بندرخمیر، در ادامه این گزارش، چهار اثر تألیفی سید عبدالجلیل قتالی را به ترتیب سال انتشار معرفی میکنم؛ آثاری که در فاصله سالهای ۱۳۸۶ تا ۱۳۹۸ منتشر شده و هر کدام به بخشی از تاریخ و فرهنگ بندر خمیر پرداختهاند.
۱. مجموعه ضربالمثلهای مشهور بندر خمیر ـ ۱۳۸۶
نخستین اثر مورد اشاره، «مجموعه ضربالمثلهای مشهور بندر خمیر» است که در سال ۱۳۸۶ منتشر شد. ضربالمثلها بخشی از فرهنگ شفاهی هر جامعهاند و بسیاری از تجربهها، باورها، نگاه اجتماعی و شیوه زندگی مردم را در قالب عباراتی کوتاه و ماندگار منتقل میکنند.
ثبت و گردآوری ضربالمثلهای رایج در بندر خمیر، تلاشی برای حفظ بخشی از ادبیات شفاهی این منطقه است؛ میراثی که در صورت ثبت نشدن، ممکن است با گذشت زمان و تغییر سبک زندگی نسلها، بخشی از آن از حافظه عمومی خارج شود.
۲. بررسی گویش و واژگان بندر خمیر ـ ۱۳۸۸
دومین اثر سید عبدالجلیل قتالی با عنوان «بررسی گویش و واژگان بندر خمیر» در سال ۱۳۸۸ منتشر شده است.
گویش و واژگان بومی، تنها ابزار ارتباط میان مردم یک منطقه نیستند؛ بلکه بخشی از هویت فرهنگی و تاریخی آنان را نیز در خود جای دادهاند. بسیاری از واژههای محلی ریشه در تاریخ، شیوه معیشت، روابط اجتماعی و سبک زندگی مردم دارند.
پرداختن پژوهشی به گویش و واژگان بندر خمیر، از این منظر، اقدامی در جهت ثبت و حفظ بخشی از میراث زبانی منطقه محسوب میشود و میتواند برای پژوهشگران و علاقهمندان به زبان، فرهنگ و تاریخ جنوب ایران نیز منبعی قابل استفاده باشد.
۳. هفتاد افسانه از افسانههای بندر خمیر ـ ۱۳۸۹
سومین اثر با عنوان «هفتاد افسانه از افسانههای بندر خمیر» در سال ۱۳۸۹ منتشر شده است.
افسانهها و روایتهای عامیانه، بخش مهمی از حافظه فرهنگی جوامع را تشکیل میدهند. این روایتها علاوه بر جنبه داستانی، بازتابی از باورها، تخیل، ارزشها و نگاه مردم هر منطقه به جهان پیرامون خود هستند.
گردآوری و ثبت هفتاد افسانه از افسانههای بندر خمیر، گامی در جهت حفظ این بخش از میراث شفاهی منطقه است؛ روایتهایی که نسل به نسل منتقل شدهاند و اکنون در قالب اثر مکتوب، امکان ماندگاری و استفاده برای نسلهای آینده را پیدا کردهاند.
۴. دانشنامه بندر خمیر ـ دو جلد ـ ۱۳۹۸
اوج این مسیر پژوهشی را میتوان در انتشار «دانشنامه بندر خمیر» در دو جلد و در سال ۱۳۹۸ مشاهده کرد؛ اثری که دامنه موضوعی آن نسبت به آثار پیشین گستردهتر است و میتوان آن را حاصل سالها دغدغه و مطالعه درباره تاریخ، فرهنگ و داشتههای این منطقه دانست.
دانشنامهها معمولاً با هدف گردآوری و ساماندهی اطلاعات درباره یک حوزه جغرافیایی، تاریخی یا فرهنگی تدوین میشوند. از این منظر، پرداختن به بندر خمیر در قالب یک دانشنامه دو جلدی، تلاشی برای ثبت و گردآوری بخشی از اطلاعات و داشتههای این شهر و منطقه در یک مجموعه منسجم است.
چهار اثر «مجموعه ضربالمثلهای مشهور بندر خمیر» در سال ۱۳۸۶، «بررسی گویش و واژگان بندر خمیر» در سال ۱۳۸۸، «هفتاد افسانه از افسانههای بندر خمیر» در سال ۱۳۸۹ و «دانشنامه بندر خمیر» در دو جلد در سال ۱۳۹۸، در کنار یکدیگر تصویری از مسیر پژوهشی سید عبدالجلیل قتالی ارائه میکنند؛ مسیری که از ثبت ادبیات شفاهی و واژگان بومی آغاز شده و به گردآوری گستردهتر دانش و اطلاعات مرتبط با بندر خمیر رسیده است.
این آثار را میتوان بخشی از تلاش برای ثبت مکتوب حافظه فرهنگی بندر خمیر دانست؛ حافظهای که اگر بهموقع گردآوری و مستند نشود، بخشی از آن ممکن است در گذر نسلها از دست برود.
پژوهش درباره تاریخ و فرهنگ خمیر
یکی از عرصههای مهم فعالیت سید عبدالجلیل قتالی، مطالعه و پژوهش درباره تاریخ، فرهنگ و هویت بندر خمیر است.
علاقه او به گذشته این سرزمین، سبب شده است بخشی از تلاشهایش صرف گردآوری، ثبت و انتقال اطلاعات مربوط به تاریخ و فرهنگ مردم خمیر شود؛ اقدامی که در روزگار تغییرات سریع اجتماعی، اهمیت ویژهای پیدا میکند.
تألیف و نگارش آثار مختلف نیز بخشی از همین مسیر است؛ آثاری که میتوان آنها را تلاشی برای ثبت بخشی از دانش، تجربه و داشتههای فرهنگی این منطقه برای نسلهای آینده دانست.
حافظ بخشی از هویت فرهنگی بندر خمیر
بندر خمیر تنها یک موقعیت جغرافیایی نیست؛
این شهر مجموعهای از تاریخ، گویش، آداب، رسوم، شخصیتها، خاطرات و میراثی است که طی نسلها شکل گرفته است.
سید عبدالجلیل قتالی از جمله افرادی است که در مسیر ثبت و معرفی این میراث فرهنگی تلاش کرده است. پرداختن به گذشته، معرفی بزرگان و توجه به داشتههای فرهنگی شهر، بخشی از مسئولیتی است که او در قبال زادگاه خود دنبال کرده است.
در این نگاه، پژوهش درباره تاریخ و فرهنگ صرفاً بازگشت به گذشته نیست؛ بلکه تلاشی برای شناخت بهتر هویت امروز و انتقال این شناخت به نسلهای آینده است.
میراثی فراتر از آثار مکتوب
میراث یک شخصیت علمی و فرهنگی را نمیتوان تنها در تعداد کتابها و نوشتههای او جستوجو کرد. بخشی از این میراث در شاگردان، آموزشدیدگان، اندیشهها و تأثیری که بر جامعه گذاشته است، باقی میماند.
از این منظر، سالها فعالیت علمی، آموزشی و فرهنگی سید عبدالجلیل قتالی را میتوان بخشی از سرمایه اجتماعی و فرهنگی بندر خمیر دانست؛ سرمایهای که ارزش آن در گذر زمان و با انتقال تجربه به نسلهای بعد بیشتر آشکار میشود.
چراغی برای نسلهای آینده
امروز که حفظ هویت فرهنگی شهرها و انتقال میراث بومی به نسل جوان به یکی از دغدغههای مهم جوامع تبدیل شده است، تجربه شخصیتهایی که عمر خود را در مسیر علم، آموزش و فرهنگ سپری کردهاند، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
سید عبدالجلیل قتالی از جمله چهرههایی است که زندگی علمی و فرهنگی او با تاریخ معاصر بندر خمیر پیوند خورده است؛ شخصیتی که مسیر خود را از خانوادهای با پیشینه علمی آغاز کرد، به دانشگاه راه یافت و دانش و تجربه خود را در مسیر آموزش، پژوهش و خدمت فرهنگی به کار گرفت.
نامی در حافظه فرهنگی خمیر
تاریخ هر شهر تنها با بناها و اسناد مکتوب آن نوشته نمیشود؛ انسانهایی که در شکلگیری دانش، آموزش و فرهنگ آن جامعه نقش داشتهاند نیز بخشی از تاریخ زنده آن شهر هستند.
سید عبدالجلیل قتالی را میتوان در زمره چنین چهرههایی قرار داد؛ مردی از تبار علم و تعلیم که تلاش کرده است میراث علمی خانواده خود را با نیازهای جامعه امروز پیوند دهد و بخشی از تاریخ و فرهنگ بندر خمیر را برای آیندگان ثبت و روایت کند.
بیتردید، ارزش چنین تلاشهایی زمانی بیشتر آشکار میشود که نسلهای آینده بتوانند گذشته خود را بشناسند، از تجربه پیشینیان بهره بگیرند و مسیر توسعه فرهنگی و علمی شهر خود را آگاهانه ادامه دهند. میراث سید عبدالجلیل قتالی نیز در همین نقطه معنا پیدا میکند؛ میراثی که از خانواده و آموزش آغاز شده و در پژوهش، فرهنگ و خدمت به جامعه ادامه یافته است.
از مدیریت آموزش و تأسیس دانشگاه تا فعالیتهای فرهنگی
کارنامه سید عبدالجلیل قتالی تنها به فعالیتهای پژوهشی و تألیف آثار فرهنگی محدود نمیشود؛ بخش مهمی از سابقه او به حوزه آموزش و مدیریت فرهنگی بازمیگردد. وی در سال ۱۳۶۰ به عنوان نخستین رئیس آموزش و پرورش بندرخمیر فعالیت خود را در این جایگاه آغاز کرد و در مسیر توسعه و گسترش آموزش در این شهرستان نقش داشت.
از دیگر اقدامات مهم او در عرصه آموزش عالی، تأسیس دانشگاه پیام نور بندرخمیر در سال ۱۳۸۳ است؛ اقدامی که زمینه دسترسی جوانان این منطقه به آموزش عالی را فراهم کرد و گامی مهم در توسعه ظرفیتهای آموزشی شهرستان به شمار میرود.
سید عبدالجلیل قتالی همچنین سابقه ریاست مجتمع دینی بندرخمیر را در کارنامه خود دارد؛ مسئولیتی که در کنار سوابق آموزشی، پژوهشی و فرهنگی او، نشاندهنده حضور مستمر وی در عرصه تعلیم، تربیت و فعالیتهای علمی و اجتماعی شهرستان است.
مجموعه این سوابق، در کنار سالها مطالعه و پژوهش، تصویری از شخصیتی ارائه میدهد که فعالیتهای خود را در حوزههای مختلف آموزش، فرهنگ و دانش دنبال کرده است؛ از مدیریت نظام آموزشی و توسعه آموزش عالی در بندرخمیر گرفته تا پژوهش درباره تاریخ، زبان، ادبیات شفاهی و فرهنگ مردم این منطقه. حاصل بخشی از این مسیر، در آثار تألیفی او بازتاب یافته است که در ادامه به ترتیب سال انتشار معرفی میشوند.
توصیهای به نسل امروز؛ مطالعه، اندیشه و نقد آثار
سید عبدالجلیل قتالی در ادامه جوانان، نوجوانان، دانشآموزان و دانشجویان بندرخمیر را به مطالعه دقیق و عمیق آثار و تألیفات فرهنگی و پژوهشی دعوت میکند و بر اهمیت شناخت تاریخ، فرهنگ، زبان، گویش و میراث بومی منطقه تأکید دارد. به باور وی، آشنایی نسل جدید با این آثار میتواند زمینهساز شناخت بهتر هویت فرهنگی و تاریخی بندرخمیر و شکلگیری نگاه دقیقتر و آگاهانهتر نسبت به گذشته و آینده این دیار باشد.
وی همچنین از نسل جوان میخواهد آثار را صرفاً برای مطالعه و آشنایی نخوانند، بلکه با نگاهی پژوهشگرانه و نقادانه به محتوای آنها توجه کنند و در صورت مشاهده نکات قابل اصلاح، تکمیل یا بازنگری، دیدگاهها و نقدهای علمی خود را مطرح کنند؛ چرا که نقد سازنده میتواند به تکمیل پژوهشها و غنای بیشتر مطالعات فرهنگی و تاریخی منطقه کمک کند.
در پایان، سید عبدالجلیل قتالی ضمن قدردانی از تلاشهای خبرنگار و نماینده روزنامه دریای اندیشه در شهرستان بندرخمیر برای معرفی چهرههای علمی، فرهنگی و آموزشی این دیار و انعکاس آثار و خدمات آنان، از توجه و نگاه فرهنگی وی به موضوعات مرتبط با تاریخ و هویت بندرخمیر تشکر کرد و گفت: «با تشکر و سپاس فراوان از اندیشه پویای شما؛ پرداختن به چهرههای علمی و فرهنگی و معرفی آثار آنان، اقدامی ارزشمند در مسیر حفظ و انتقال میراث علمی و فرهنگی بندرخمیر به نسلهای آینده است.»
